Chứng tích lịch sử quý giá
Cuối năm 2019, trong lúc dọn dẹp và cải tạo đất vườn để trồng cây, người dân tại cánh đồng Cao Quỳ, thôn Mai Động, xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên (nay là phường Lưu Kiếm, TP Hải Phòng) phát hiện nhiều thanh gỗ cắm sâu dưới lòng đất. Ngay sau khi nhận được tin báo, cơ quan chức năng nhanh chóng khoanh vùng và tiến hành khai quật khẩn cấp.
Cuộc khai quật do Viện Khảo cổ học phối hợp Bảo tàng Hải Phòng thực hiện chấn động về nghệ thuật quân sự của cha ông.
Các nhà khảo cổ học phát hiện tổng cộng 27 chiếc cọc gỗ nằm rải rác đan xen với 24 hố đất đen. Các cọc gỗ này chủ yếu được làm từ gỗ sến, lim, táu, được đẽo gọt một đầu bằng công cụ thô sơ. Điều đặc biệt khiến giới nghiên cứu sử học phải kinh ngạc chính là mật độ phân bổ và cách bố trí của các cọc. Chúng không cắm thẳng hàng một cách đơn thuần mà được thiết kế theo nhiều tầng, nhiều lớp, tạo thành một ma trận trận địa bẫy thuyền địch vô cùng sắc bén và hiểm hóc.
Sự xuất hiện của những cọc gỗ lớn có đường kính lên tới 40 cm xen lẫn các cọc nhỏ từ 10 - 18 cm chứng tỏ tiền nhân đã có sự tính toán rất kỹ lưỡng về sức chảy của dòng nước và trọng tải của thuyền chiến. Hơn thế nữa, qua khảo sát các hố đất đen và phân tích địa tầng, giới khoa học khẳng định đây hoàn toàn là một trận địa quân sự thuần túy, không phải là dấu vết của các công trình kiến trúc nhà cửa dân sinh.
Thông qua phương pháp giám định, các nhà khoa học xác định được những chiếc cọc gỗ này nằm trong khoảng thời gian diễn ra cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ ba (năm 1288). Bãi cọc xuất hiện đã củng cố vững chắc và làm thay đổi một phần nhận thức của giới sử học về quy mô của trận thủy chiến chống quân Nguyên Mông.
Trước khi bãi cọc Cao Quỳ được phát hiện, phần lớn các di tích cọc gỗ được tìm thấy chủ yếu nằm ở thị xã Quảng Yên (nay là phường Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh). Điều này khiến nhiều người định hình trận địa cọc chỉ nằm ở bờ tả ngạn. Sự phát lộ của bãi cọc tại cánh đồng Cao Quỳ, ven bờ hữu ngạn sông Bạch Đằng, đã làm sáng tỏ chiến lược “thiên la địa võng” của quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy tài tình của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.
Sông Bạch Đằng đoạn chảy qua khu vực xã Liên Khê cũ là một nhánh sông hiểm trở, có dòng chảy hẹp và bị chi phối bởi hệ thống núi đá vôi Tràng Kênh. Nhận định rõ lợi thế địa hình, Trần Hưng Đạo đã cho bố trí các bãi cọc tại những khúc sông chiến lược để ép đoàn thuyền lương khổng lồ của quân Nguyên Mông vào thế tiến thoái lưỡng nan.
Khi nước triều rút, những bãi cọc tại Cao Quỳ sẽ là chướng ngại vật khổng lồ đâm thủng đáy thuyền địch, kết hợp cùng quân mai phục hai bên bờ tạo thành gọng kìm bọc lót, tiêu diệt toàn bộ lực lượng xâm lược hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ.
“Địa chỉ đỏ” giáo dục tinh thần yêu nước
Sau khi phát hiện, chính quyền địa phương đã thành lập Khu bảo tồn bãi cọc Cao Quỳ ở phường Lưu Kiếm, TP Hải Phòng. Khu bảo tồn có diện tích khoảng 3 ha, cổng chính rộng 22 m kết cấu bằng 4 trụ bê tông cốt thép, hệ thống tường bao, nhà đón tiếp, trưng bày, giới thiệu hiện vật có diện tích 360 m2, nhà mái che khu bảo tồn tại chỗ rộng 2.040 m².
Tại Khu bảo tồn có 18 cọc gỗ được mở, xây kè bằng sỏi cuội. Các cọc còn lại được bảo tồn theo cách lấp đất và phỏng dựng cọc gỗ thay thế lộ thiên, phục vụ khách tham quan.
Sau khi thăm quan 1 vòng chung quanh bãi cọc, chị Bùi Thị Khánh Linh, du khách đến từ phường An Biên, TP Hải Phòng, cho biết, qua sách báo, mạng xã hội, lần này chị mới có dịp thăm di tích bãi cọc Cao Quỳ. “Trăm nghe không bằng một thấy”, chị càng thêm khâm phục tinh thần và trí óc của cha ông.
Cũng giống như chị Linh, rất nhiều bạn trẻ trong và ngoài TP Hải Phòng tìm đến Khu di tích bãi cọc Cao Quỳ trong hành trình tìm hiểu, khám khá những chứng tích lịch sử liên quan đến các cuộc thủy chiến vĩ đại của dân tộc ta chống quân Nguyên Mông trên dòng sông Bạch Đằng lịch sử. Đến đây, họ không những tận mắt chứng kiến những cây cọc gỗ góp phần làm nên những chiến thắng lịch sử trước kẻ thù mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ, mà còn cảm nhận được tinh thần, ý chí của cha ông qua những di vật gần 1000 năm tuổi. Vì thế, nơi đây trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục tinh thần yêu nước ở TP Hải Phòng, vùng đất xưa kia được gọi là Hải Tần Phòng Thủ (phòng tuyến ven biển) được nữ tướng Lê Chân khai khẩn từ thế kỷ 1 sau Công Nguyên.
Hiện Khu di tích bãi cọc Cao Quỳ không chỉ thu hút những nhà khoa học, học sinh, sinh viên đến nghiên cứu, học tập, mà còn trở thành điểm đến tham quan của đông đảo du khách. Giữa nhịp sống hiện đại, bãi cọc Cao Quỳ như một lời nhắc nhở không bao giờ phai mờ về những trang sử bi tráng và oanh liệt của dân tộc. Đến đây, hậu thế tưởng chừng được nghe âm vang của tiếng trống trận, tiếng hò reo và “hào khí Bạch Đằng giang” vẫn luôn trào dâng trong huyết quản mỗi người dân đất Việt./.
