Đồng bộ quy định để đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống KRX
Việc hoàn thiện khung khổ pháp lý cho thị trường chứng khoán đang được Bộ Tài chính đẩy nhanh thông qua dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đồng bộ các quy định liên quan đến đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán, đồng thời tạo điều kiện để vận hành hiệu quả hệ thống công nghệ thông tin mới (KRX) cũng như triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) theo lộ trình phát triển thị trường.
Theo Bộ Tài chính, sau hơn 5 năm thực hiện, Thông tư số 119/2020/TT-BTC cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung đã góp phần tạo nền tảng cho hoạt động của thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, cùng với việc Luật Chứng khoán và nhiều văn bản hướng dẫn đã được sửa đổi, cũng như yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, nhiều quy định hiện hành không còn phù hợp và cần được rà soát, cập nhật.
Việc xây dựng Thông tư mới còn nhằm cụ thể hóa những quy định tại Luật số 56/2024/QH15 và Nghị định số 245/2025/NĐ-CP. Đồng thời, đây cũng là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu phát triển thị trường vốn an toàn, minh bạch và bền vững theo các nghị quyết của Chính phủ và Quốc hội, trong đó nâng hạng thị trường chứng khoán là một nhiệm vụ trọng tâm.
Một trong những lý do quan trọng khiến Bộ Tài chính phải xây dựng Thông tư thay thế là yêu cầu vận hành hệ thống công nghệ thông tin KRX. Hệ thống mới đòi hỏi toàn bộ quy trình nghiệp vụ từ đăng ký, lưu ký đến bù trừ và thanh toán phải được chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý cũng như khả năng vận hành của thị trường.
Dự thảo Thông tư được thiết kế gồm 9 chương, 67 điều, tập trung sửa đổi toàn diện các quy định liên quan đến hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán đối với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền có bảo đảm và trái phiếu doanh nghiệp niêm yết.
Trong lĩnh vực đăng ký chứng khoán, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh nhiều quy định về đăng ký, hủy đăng ký chứng khoán, quản lý thông tin chứng khoán đã đăng ký, điều chỉnh số lượng chứng khoán, cấp mã chứng khoán, thực hiện quyền của người sở hữu và chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống giao dịch. Các nội dung này được xây dựng theo hướng phù hợp với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, đồng thời bảo đảm tương thích với cách thức vận hành của hệ thống KRX.
Đối với hoạt động lưu ký, dự thảo bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến việc mở tài khoản lưu ký của tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký tại nước ngoài, công ty con của VSDC, ngân hàng lưu ký thanh toán và tài khoản phục vụ xử lý tài sản bảo đảm. Bên cạnh đó, các quy định về chuyển khoản chứng khoán, phong tỏa, giải tỏa, cũng như hoạt động vay và cho vay chứng khoán cũng được rà soát, điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế khi hệ thống KRX đi vào vận hành.
Hoàn thiện cơ chế CCP, tăng an toàn giao dịch và giảm thủ tục hành chính
Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo là việc hoàn thiện khung pháp lý cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) - yếu tố được đánh giá có ý nghĩa quan trọng đối với lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.
Theo dự thảo, quy định về bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán được phân tách rõ giữa giai đoạn trước và sau khi áp dụng cơ chế CCP. Đối với giai đoạn hiện nay, các quy định cơ bản vẫn được kế thừa để bảo đảm sự ổn định của thị trường. Khi cơ chế CCP được triển khai, Công ty TNHH MTV Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC), công ty con của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), sẽ thực hiện chức năng bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán, trong khi VSDC tiếp tục đảm nhiệm việc thanh toán chứng khoán.
Dự thảo cũng bổ sung, hoàn thiện các quy định về tài khoản ký quỹ bù trừ, nghĩa vụ ký quỹ của nhà đầu tư, thành viên bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán. Đồng thời, nguyên tắc phối hợp giữa các chủ thể tham gia hệ thống cũng được quy định rõ hơn nhằm bảo đảm việc xử lý giao dịch diễn ra thông suốt, kể cả trong các trường hợp phát sinh rủi ro hoặc mất khả năng thanh toán.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính còn đề xuất bổ sung cơ chế thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết. Theo cơ quan soạn thảo, quy định này sẽ tạo sự thống nhất với thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ, đồng thời giảm thiểu rủi ro thanh toán đối với những giao dịch có giá trị lớn khi chưa áp dụng cơ chế CCP.
Song song với việc hoàn thiện cơ chế bù trừ, dự thảo cũng sửa đổi toàn diện quy định về quản lý quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ và quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ. Các quy định mới được xây dựng phù hợp với từng giai đoạn triển khai CCP, đồng thời bổ sung cơ chế quản lý quỹ phòng ngừa rủi ro của VSDC và VSC theo quy định của Nghị định số 245/2025/NĐ-CP.
Ngoài các nội dung về nghiệp vụ, Bộ Tài chính cũng dành nhiều trọng tâm cho cải cách thủ tục hành chính. Theo đó, nhiều quy trình báo cáo và hồ sơ sẽ được chuyển sang môi trường điện tử, phù hợp với chủ trương chuyển đổi số của Chính phủ. Việc số hóa thủ tục được kỳ vọng sẽ giúp giảm thời gian xử lý, cắt giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, thành viên thị trường cũng như các tổ chức có liên quan.
Hiện dự thảo Thông tư đang được Bộ Tài chính đăng tải để lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Sau khi hoàn thiện và ban hành, Thông tư được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho việc vận hành hệ thống KRX, triển khai cơ chế CCP, nâng cao tính minh bạch, an toàn và hiệu quả của thị trường chứng khoán, qua đó hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường trong thời gian tới.
