Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Thủ tướng về những vướng mắc khi triển khai Nghị định 46

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trước khi Nghị định 46 được ban hành, các hoạt động kiểm soát an toàn thực phẩm nông sản nhập khẩu thực hiện theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP diễn ra thông suốt, không xảy ra tình trạng ùn tắc hàng hóa tại các cửa khẩu.

Tuy nhiên, kể từ khi Nghị định 46 chính thức có hiệu lực từ ngày 26-1, tình trạng ùn tắc hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt là nông sản tươi sống, đã xuất hiện tại nhiều cửa khẩu trên cả nước.

Bốn khó khăn lớn khi thực hiện Nghị định 46

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc tăng cường các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm theo Nghị định 46 là cần thiết, trong bối cảnh thời gian qua xảy ra một số vụ việc mất an toàn thực phẩm gây lo ngại cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc triển khai ngay các quy định mới đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Thứ nhất, theo khoản 2, Điều 25 Nghị định 46, tất cả các mặt hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc diện kiểm tra thông thường đều phải thực hiện đồng thời các bước: kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm. Thời gian gửi mẫu và trả kết quả kiểm nghiệm thường kéo dài từ 5–7 ngày, trong khi kết quả này là căn cứ để ban hành thông báo xác nhận thực phẩm đạt hoặc không đạt yêu cầu nhập khẩu.

Quy định này khác hoàn toàn so với Nghị định 15 trước đây, khi chưa bắt buộc kiểm tra thực trạng và lấy mẫu kiểm nghiệm với tất cả các lô hàng. Đáng chú ý, tại nhiều cửa khẩu, nhất là cửa khẩu đường bộ, hiện chưa có phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn, gây khó khăn lớn cho quá trình kiểm tra, thông quan.

Thứ hai, việc lựa chọn các chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm để gửi kiểm nghiệm theo khoản 2, Điều 21 Nghị định 46 hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc lựa chọn cũng như số lượng chỉ tiêu cần kiểm tra. Điều này khiến các cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu không có căn cứ thống nhất để thực hiện, dẫn đến lúng túng trong quá trình xử lý hồ sơ.

Thứ ba, đối với hàng nông sản tươi sống nhập khẩu (thuộc nhóm sản phẩm không phải công bố hợp quy), hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm theo Điều 24 Nghị định 46 phải có thêm thành phần là bản tiêu chuẩn sản phẩm. Đây là quy định mới so với Nghị định 15, song đến nay chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu hay nội dung bắt buộc của bản tiêu chuẩn sản phẩm, khiến cơ quan chức năng gặp khó khăn trong khâu thẩm định hồ sơ.

Thứ tư, phần lớn nông sản nhập khẩu, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán, là hàng tươi sống, trong khi điều kiện hạ tầng kho bãi, bảo quản tại các cửa khẩu còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu lưu giữ dài ngày. Nghị định 46 cũng chưa có quy định cho phép doanh nghiệp được đưa hàng về kho riêng để tự bảo quản trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm, dẫn đến nguy cơ hàng hóa bị hư hỏng, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.

Theo thống kê của các cơ quan kiểm soát nhập khẩu, đến ngày 29-1, tại các cửa khẩu đường bộ, đường thủy và đường hàng không vẫn tồn đọng khoảng 300.000 tấn hàng hóa nhập khẩu chờ kiểm tra để được thông quan, chủ yếu là rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn và các sản phẩm thực phẩm đã chế biến, bao gói sẵn.

Ùn tắc cơ bản được giải quyết, kiến nghị sửa đổi nghị định

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng đã có văn bản gửi Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) phản ánh những vướng mắc trong quá trình triển khai Nghị định 46, làm cơ sở để tổng hợp, báo cáo Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, nhằm hướng dẫn thực hiện một số nội dung cho phù hợp với thực tiễn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết đang xem xét phương án phân cấp cho UBND các tỉnh, thành phố trực tiếp thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ, nhằm giúp địa phương chủ động, linh hoạt xử lý các tình huống phát sinh tại cửa khẩu.

Để kịp thời tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa thực phẩm, đặc biệt trong cao điểm trước và sau Tết Nguyên đán, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Thủ tướng và Phó thủ tướng giao Bộ Y tế làm đầu mối, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, sửa đổi sớm Nghị định 46 theo hướng bảo đảm tính khả thi.

Trong thời gian chưa sửa đổi nghị định, Bộ đề nghị Bộ Y tế chủ trì ban hành văn bản hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định 46 để tháo gỡ kịp thời các vướng mắc phát sinh. Đồng thời, giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện các thủ tục phân cấp kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu về cho địa phương nhằm tạo thuận lợi, đồng bộ trong quá trình thực hiện.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố có cửa khẩu xuất nhập khẩu tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chuyên môn chủ động xử lý những vấn đề phát sinh trong xuất nhập khẩu hàng hóa nói chung và nông sản nói riêng theo thẩm quyền; đồng thời theo dõi sát tình hình tại cửa khẩu, kịp thời cung cấp thông tin để Bộ hỗ trợ giải quyết./.