Nhu cầu nhân lực thay đổi theo quá trình chuyển đổi
Ngành xây dựng đang đứng trước những thay đổi lớn khi nền kinh tế chuyển sang mô hình tăng trưởng xanh, chú trọng hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm phát thải. Cùng với đó, chuyển đổi số, vật liệu mới, công trình xanh và những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn đang làm thay đổi cách thức tổ chức sản xuất.
Những thay đổi này kéo theo sự dịch chuyển về nhu cầu nhân lực. Một số vị trí, kỹ năng truyền thống có thể giảm nhu cầu, trong khi doanh nghiệp cần nhiều hơn lao động có khả năng sử dụng công nghệ, đọc hiểu thiết kế số, vận hành thiết bị hiện đại hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn mới.
Chuyển đổi xanh là yêu cầu tất yếu đối với ngành xây dựng trong quá trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Ngành đang từng bước hướng tới công trình xanh, sử dụng hiệu quả năng lượng, tài nguyên và giảm phát thải.
Sự thay đổi về cơ cấu việc làm cũng đặt ra bài toán đối với lực lượng lao động vốn có tính cơ động cao, thường di chuyển theo công trình và địa bàn đầu tư. Khi một dự án kết thúc hoặc doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động, người lao động có thể phải tìm kiếm công việc mới trong thời gian ngắn.
Nếu thiếu kỹ năng phù hợp, khoảng thời gian chuyển tiếp này có thể kéo dài, khiến người lao động gặp khó khăn về thu nhập và doanh nghiệp cũng mất đi lực lượng đã có kinh nghiệm.
Trong bối cảnh đó, bảo hiểm thất nghiệp có vai trò như một cơ chế hỗ trợ quá trình chuyển đổi, giúp người lao động có thêm điều kiện tìm việc mới, học nghề hoặc nâng cao kỹ năng.
Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, bảo hiểm thất nghiệp đang được đặt trong cách tiếp cận mới, không chỉ hỗ trợ người lao động sau khi mất việc mà còn hướng tới đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và hỗ trợ duy trì việc làm. Đây là hướng chuyển từ hỗ trợ thụ động sang chủ động thích ứng với biến động của thị trường lao động.
Hỗ trợ người lao động chuyển việc, doanh nghiệp giữ người
Với lao động xây dựng, một trong những giá trị quan trọng của bảo hiểm thất nghiệp là tạo khoảng thời gian cần thiết để người lao động tìm kiếm công việc phù hợp thay vì buộc phải chấp nhận ngay một công việc bất kỳ sau khi mất việc.
Theo ông Phạm Xuân Vinh, Trưởng phòng Nghiệp vụ bảo hiểm thất nghiệp, Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm, chính sách bảo hiểm thất nghiệp đang được định hướng theo hướng tăng cường hỗ trợ học nghề, đào tạo lại và giúp người lao động sớm quay trở lại thị trường lao động.
Đây là vấn đề đáng chú ý với ngành xây dựng khi yêu cầu về kỹ năng đang thay đổi nhanh. Một công nhân có kinh nghiệm nhưng thiếu kỹ năng công nghệ hoặc chưa được tiếp cận với phương pháp thi công mới vẫn có thể tiếp tục làm việc nếu được đào tạo phù hợp.
Không chỉ người lao động, doanh nghiệp cũng có lợi ích từ cách tiếp cận này. Thay vì cắt giảm lao động khi thay đổi công nghệ hoặc cơ cấu sản xuất, doanh nghiệp có thể chủ động đào tạo lại một bộ phận nhân sự để đáp ứng yêu cầu mới.
Theo quy định về bảo hiểm thất nghiệp, người sử dụng lao động có thể được hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng nghề để duy trì việc làm trong những trường hợp doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc gặp khó khăn về kinh tế. Đây là cơ chế có ý nghĩa trong việc hạn chế những cú sốc nhân lực khi doanh nghiệp tái cấu trúc.
Từ góc độ thị trường lao động, việc hỗ trợ người lao động chuyển đổi việc làm cũng giúp giảm nguy cơ thất nghiệp kéo dài. Khi có thu nhập hỗ trợ trong thời gian tìm việc và được tiếp cận dịch vụ việc làm, đào tạo nghề, người lao động có thêm khả năng chủ động lựa chọn công việc phù hợp với năng lực và nhu cầu mới của thị trường.
Điều này đặc biệt quan trọng trong ngành xây dựng, nơi cung - cầu lao động có thể chênh lệch giữa các địa phương, nhóm nghề và từng giai đoạn đầu tư. Người lao động ở một địa bàn có thể thiếu việc trong khi địa phương khác lại cần nhân lực có kỹ năng phù hợp.
Bởi vậy, bảo hiểm thất nghiệp không nên được nhìn đơn thuần là khoản trợ cấp dành cho người mất việc. Nếu được kết nối hiệu quả với tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo lại, chính sách này có thể trở thành một công cụ điều tiết thị trường lao động, giúp nguồn nhân lực dịch chuyển nhanh hơn đến nơi có nhu cầu.
Để cơ chế này phát huy hiệu quả, trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tham gia đầy đủ bảo hiểm thất nghiệp cũng rất quan trọng. Việc thực hiện đúng nghĩa vụ không chỉ bảo đảm quyền lợi trước mắt cho người lao động mà còn góp phần xây dựng niềm tin và duy trì sự ổn định của lực lượng sản xuất.
Trong quá trình chuyển đổi xanh và tái cấu trúc ngành xây dựng, ổn định thị trường lao động là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực. Khi người lao động được chuẩn bị tốt hơn cho những thay đổi về kỹ năng và việc làm, quá trình chuyển đổi sẽ bớt tạo ra những cú sốc xã hội, đồng thời mở ra cơ hội để nguồn nhân lực thích ứng với mô hình tăng trưởng mới.
