Bắc Ninh: Tăng cường quản lý khoáng sản từ khai trường đến tuyến vận chuyển

Từ giấy phép đến thực địa khai trường

Chiều ngày 21/7, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh tổ chức giám sát thực tế và làm việc với UBND xã Tam Tiến về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý, sử dụng khoáng sản nhóm IV theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản trên địa bàn xã giai đoạn 2025 - 2026.

Đồng chí Trần Văn Tuấn, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Trưởng Đoàn giám sát chủ trì buổi làm việc. Tham dự có đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Thị Kim Anh, Ủy viên Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội; đại diện Thường trực HĐND, Ủy ban MTTQ tỉnh cùng các cơ quan liên quan.

Trước khi làm việc tại trụ sở UBND xã, Đoàn giám sát trực tiếp khảo sát các khu vực khai thác đất san lấp tại Dốc Rừng Dài. Tại đây, Đoàn kiểm tra hiện trạng khai trường, mốc giới, tuyến đường vận chuyển, trạm cân điện tử, hệ thống camera giám sát, cầu rửa xe và các công trình bảo vệ môi trường.

Cách làm này giúp hoạt động giám sát không chỉ dừng ở việc kiểm tra hồ sơ, mà còn có cơ sở đối chiếu giữa giấy phép, hồ sơ pháp lý, số liệu doanh nghiệp báo cáo với tình hình khai thác thực tế. Qua đó, những vấn đề liên quan đến ranh giới, diện tích, độ sâu, trữ lượng, công suất khai thác cũng như trách nhiệm bảo đảm an toàn và bảo vệ môi trường được đặt lên bàn cân một cách cụ thể hơn.

Báo cáo với Đoàn giám sát, UBND xã Tam Tiến cho biết, từ ngày 1/7/2025 đến nay, công tác quản lý, sử dụng khoáng sản nhóm IV trên địa bàn cơ bản được thực hiện đúng quy định. Địa phương đã thành lập Tổ phản ứng nhanh để kiểm tra, xử lý vi phạm trong các lĩnh vực xây dựng, đất đai, môi trường và khoáng sản; công khai đường dây nóng tiếp nhận phản ánh của người dân; đồng thời thành lập tổ giám sát hoạt động khai thác tại khu vực Dốc Rừng Dài.

Trong thời gian giám sát, UBND xã đã ban hành 6 quyết định phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với 6 trường hợp hộ gia đình được xác nhận thu hồi khoáng sản tại các thôn La Thành, Thị Cùng, Bãi Lát, Quỳnh Lâu và Hợp Thắng. Tổng khối lượng khoáng sản hơn 79,6 nghìn m³, số tiền cấp quyền khai thác khoáng sản được phê duyệt hơn 119,3 triệu đồng. Các hộ gia đình đã thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Địa phương cũng phối hợp bàn giao mốc giới hai khu vực khai thác đất san lấp tại Dốc Rừng Dài; tổ chức kiểm tra và yêu cầu dừng khai thác, vận chuyển tại những vị trí chưa hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý về đất đai.

Tuy nhiên, thực tế quản lý vẫn còn những khoảng trống cần khắc phục. Công tác phối hợp, kiểm tra có thời điểm chưa kịp thời; một số quy định liên quan đến hồ sơ, diện tích, hạn mức và độ sâu thu hồi khoáng sản đối với hộ gia đình, cá nhân còn thiếu cụ thể, gây khó khăn trong quá trình thực hiện tại cơ sở.

Quản lý khoáng sản không chỉ là chuyện của khai trường

Tại khu II, Công ty Cổ phần Xây dựng IPS Việt Nam được cấp phép khai thác trên diện tích 5,4 ha, trữ lượng hơn 1,67 triệu m³, công suất 380 nghìn m³/năm. Sản lượng khai thác lũy kế đến thời điểm báo cáo đạt hơn 255,2 nghìn m³.

Tại khu I, Công ty TNHH Dịch vụ thương mại và Vận tải Nam Huyền được cấp phép khai thác trên diện tích 6,2 ha, trữ lượng hơn 1,67 triệu m³, công suất 380 nghìn m³/năm. Theo báo cáo của doanh nghiệp, sản lượng khai thác đạt hơn 205,2 nghìn m³; tổng các khoản nghĩa vụ tài chính và chi phí liên quan đã thực hiện hơn 9,29 tỷ đồng.

Tại buổi làm việc, các thành viên Đoàn giám sát tập trung làm rõ sự thống nhất giữa dữ liệu trạm cân, camera, sổ theo dõi sản lượng, hóa đơn, chứng từ và số liệu kê khai thuế. Cùng với đó là việc thực hiện các thủ tục về đất đai, chuyển mục đích sử dụng rừng, ký quỹ phục hồi môi trường; trách nhiệm bảo đảm an toàn lao động, an toàn giao thông và phòng ngừa sự cố trong quá trình khai thác.

Một vấn đề được đặc biệt quan tâm là tác động của hoạt động khai thác, vận chuyển đất san lấp đối với Quốc lộ 17 và khu dân cư dọc tuyến. Một số đoạn đường qua khu vực mỏ chưa hoàn thành thảm nhựa, hệ thống thoát nước chưa đồng bộ. Hoạt động vận chuyển đất và tưới nước chống bụi có thời điểm làm phát sinh bùn, nước đọng, ảnh hưởng đến giao thông và sinh hoạt của người dân.

Những chi tiết này cho thấy, quản lý khoáng sản không thể chỉ dừng ở việc kiểm soát trong phạm vi mỏ. Từ điểm khai thác, xe vận chuyển đến nơi sử dụng đất san lấp, mỗi khâu đều cần được kiểm soát. Nếu một mắt xích bị buông lỏng, hệ lụy có thể lan sang môi trường, hạ tầng giao thông và đời sống dân cư.

Phát biểu kết luận, đồng chí Trần Văn Tuấn ghi nhận sự chủ động của cấp ủy, chính quyền xã Tam Tiến trong công tác tuyên truyền pháp luật, thành lập lực lượng phản ứng nhanh và tổ chức giám sát tại các khu vực khai thác.

Trưởng Đoàn giám sát nhấn mạnh, sau sắp xếp đơn vị hành chính và trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khối lượng công việc của cấp xã ngày càng lớn. Trong đó, quản lý đất đai, tài nguyên và khoáng sản là lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm nếu thiếu kiểm tra hoặc buông lỏng quản lý.

Đồng chí Trần Văn Tuấn đề nghị xã Tam Tiến tiếp tục tuyên truyền sâu rộng các quy định về khoáng sản, không chỉ trong đội ngũ cán bộ, đảng viên mà phải đến từng thôn và người dân. Cùng với đó là nâng cao trách nhiệm quản lý, tăng cường tuần tra, kiểm tra đột xuất; chủ động phát hiện sớm và xử lý kịp thời các hành vi khai thác, vận chuyển sai phép, trái phép.

Việc quản lý cần bám sát toàn bộ quá trình, từ khai trường, tuyến vận chuyển đến nơi sử dụng khoáng sản; đồng thời duy trì sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền với lực lượng công an, các sở, ngành và doanh nghiệp trên địa bàn.

Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là khai thác đúng thiết kế, tọa độ, ranh giới, diện tích, độ sâu, trữ lượng và công suất được cấp phép; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính; bảo đảm an toàn trong khu vực mỏ và không để hoạt động khai thác gây ảnh hưởng đến đất đai, công trình, môi trường cũng như đời sống của người dân xung quanh.

Thông tin về dự án, sản lượng khai thác, địa điểm sử dụng đất san lấp, giá vật liệu tại mỏ và chi phí vận chuyển cũng được yêu cầu công khai, minh bạch. Đây không chỉ là cơ sở để cơ quan quản lý tăng cường giám sát mà còn tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, đồng thời góp phần kiểm soát giá vật liệu đầu vào, hạn chế những bất cập có thể ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công.

Đoàn giám sát cũng đề nghị các sở, ngành liên quan tăng cường hướng dẫn chuyên môn cho cấp xã; kịp thời giải đáp những khó khăn liên quan đến thủ tục thu hồi khoáng sản, quản lý đất dôi dư, xử lý vi phạm, bảo vệ môi trường và bảo đảm an toàn trong khai thác.

Nguồn vật liệu lớn, yêu cầu quản lý càng chặt

Địa phương kiến nghị Chính phủ sớm ban hành nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản theo Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Đồng thời, đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành hướng dẫn cụ thể việc quản lý, xử lý và sử dụng khoáng sản thu hồi trong các trường hợp khẩn cấp; quy định rõ trình tự, thủ tục, hồ sơ, thẩm quyền và nghĩa vụ tài chính đối với việc bán thương mại phần khoáng sản thu hồi, qua đó tạo thuận lợi cho cơ sở trong quá trình triển khai thực hiện.

Cuộc giám sát tại Tam Tiến diễn ra trong bối cảnh Bắc Ninh vừa bổ sung 10 khu vực đất san lấp với tổng diện tích 229,4 ha, tài nguyên dự báo khoảng 99,64 triệu m³ nhằm đáp ứng nhu cầu vật liệu cho các công trình, dự án trọng điểm.

Nguồn vật liệu lớn là điều kiện cần để thúc đẩy tiến độ đầu tư, nhưng đồng thời cũng đặt ra một bài toán quản lý không nhỏ. Từ cấp phép, khai thác, kiểm soát sản lượng đến vận chuyển và sử dụng đúng mục đích, mỗi khâu đều cần được giám sát chặt chẽ, minh bạch và có trách nhiệm.

Trong bối cảnh nhu cầu đất san lấp phục vụ phát triển hạ tầng tiếp tục tăng, yêu cầu đặt ra không chỉ là có đủ nguồn vật liệu, mà còn phải khai thác tiết kiệm, sử dụng hiệu quả và kiểm soát được những tác động đi kèm. Đó là cách để tài nguyên thực sự phục vụ phát triển, thay vì để lại những hệ lụy lâu dài cho môi trường và cộng đồng.