Kỳ 2: Khi văn hóa biển trở thành "nguồn lực mềm”

Nhiều năm về trước, khi làn sóng thương mại hóa bắt đầu tràn qua các vùng biển đảo, một câu hỏi hóc húa luôn trở đi trở lại trong các phiên họp chuyên đề của Ban Chấp hành Đảng bộ xã Cái Chiên: “Làm thế nào để người dân tự nguyện giữ gìn nếp nhà cũ, câu hò biển hay chiếc thoi đan lưới khi áp lực cơm áo gạo tiền từ dịch vụ du lịch có thể mang lại quá lớn?

​Nếu chỉ tuyên truyền chung chung bằng những khẩu hiệu suông, kêu gọi lòng yêu quê hương một cách hình thức, chính quyền rất khó cưỡng lại sức hút từ lợi nhuận trước mắt của việc đập nhà cổ xây phòng trọ bê tông hay bỏ nghề biển truyền thống để chuyển sang kinh doanh du lịch chộp giật.

Cấp ủy xã Cái Chiên đã đi đến một kết luận mang tính bản chất: “Muốn người dân tự giác giữ di sản, bản thân di sản đó phải tạo ra sinh kế, phải nuôi sống được họ một cách đàng hoàng và bền vững”.

Từ sự chuyển dịch tư duy này, Đảng ủy xã đã ban hành khung định hướng hành động đưa toàn bộ các giá trị văn hóa, tri thức dân gian biển đảo vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch trải nghiệm. Chính quyền địa phương đứng ra đóng vai trò quy hoạch, định hướng không gian, hỗ trợ kết nối thị trường; còn người dân vừa là chủ thể sáng tạo, bảo tồn, vừa là người trực tiếp thụ hưởng thành quả kinh tế.

​Dưới sự chỉ đạo sát sao của Cấp ủy và sự điều hành linh hoạt, phản ứng nhanh của bộ máy chính quyền 2 cấp sau khi tinh gọn, hàng loạt di sản phi vật thể tưởng chừng đã lùi sâu vào quá khứ nay được “đánh thức" và thương mại hóa một cách văn minh, giàu tính bản sắc.

Có thể kể đến như, phục dựng Lễ hội Đình – Miếu Cái Chiên sau 77 năm gián đoạn. Lễ hội đình - miếu Cái Chiên chính thức được phục dựng và tổ chức lại vào mùa xuân năm 2026 (ngày 6 - 7/3/2026, tức ngày 18 - 19 tháng Giêng ÂL) sau 77 năm gián đoạn. Lễ hội đã được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo đại biểu, nhân dân địa phương và du khách tham dự.

Đây là hoạt động văn hóa - tâm linh quan trọng, đồng thời là kết quả bước đầu được triển khai trên cơ sở nhiệm vụ khoa học và công nghệ (KH&CN) cấp tỉnh về nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng Lễ hội Đình - Miếu Cái Chiên do Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam chủ trì thực hiện.

Trong quá trình thực hiện, các nhà khoa học và chuyên gia văn hóa đã phối hợp với chính quyền và nhân dân địa phương tiến hành khảo cứu tư liệu, phỏng vấn các bậc cao niên, sưu tầm phong tục, nghi lễ và tổ chức phục dựng các hoạt động văn hóa truyền thống của lễ hội.

Tiếp đến là việc ​phục dựng Lễ hội Cầu ngư và Tín ngưỡng thờ cá Ông. Lễ hội Cầu ngư không còn dừng lại ở quy mô một nghi lễ tâm linh nội bộ của các lão ngư bãi ngang, mà được Đảng ủy và UBND xã nâng tầm thành sự kiện văn hóa - du lịch thường niên của địa phương.

Nghi thức nghinh Ông hoành tráng trên biển, những điệu hò biển rộn rã nhịp chèo, tục cúng thần Nam Hải được tái hiện trang trọng. Sự kiện này không chỉ đáp ứng tâm nguyện mưu cầu bình an của bà con đi biển mà còn trở thành "sản phẩm du lịch đắt giá", thu hút hàng ngàn du khách trong và ngoài nước đổ về thưởng thức mỗi mùa xuân sang.

Những sản vật dân dã miền biển gắn bó bao đời với người dân đảo như: gà râu, ốc móng tay, sá sùng, mực một nắng... không còn bị bán thô cho thương lái với giá rẻ Chính quyền xã đã chủ động mời các chuyên gia hỗ trợ người dân chuẩn hóa quy trình chế biến, thiết kế bao bì nhãn mác và đặc biệt là lồng ghép "câu chuyện sản phẩm" (storytelling) gắn với truyền thuyết thành lập đảo. Những đặc sản này lập tức vươn lên thành sản phẩm OCOP đạt chuẩn, nâng giá trị kinh tế lên gấp nhiều lần.

Đặc biệt, đia phương đã linh hoạt lồng ghép các cuộc thi mang đậm bản sắc vùng biển đảo như thi “Hoa hậu gà râu Cái Chiên”, thi tìm “Vua ốc rổ Cái Chiên”, thi bước tuồng…

​Khai thác thành công văn hóa thành "nguồn lực mềm" chính là minh chứng sinh động nhất cho năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và tầm nhìn của Đảng bộ xã Cái Chiên trong thời kỳ mới. Bằng việc gắn công tác xây dựng Đảng với bài toán dân sinh cụ thể, Đảng ủy xã đã giải quyết triệt để sự gượng ép, khô cứng thường thấy trong việc triển khai các nghị quyết ở địa bàn nông thôn, hải đảo.

​Nhờ có thu nhập ổn định và bền vững từ các mô hình du lịch văn hóa, tâm lý "ăn xổi ở thì", chia nhỏ bán đất hay tàn phá tài nguyên thiên nhiên của người dân đã bị đẩy lùi.

Người dân trên đảo nhận ra một thực tế rõ ràng, cái làm nên giá trị khác biệt của Cái Chiên so với hàng trăm bãi biển khác ngoài đất liền không phải là những dãy nhà bê tông sang trọng, mà chính là không gian làng biển yên bình, những nếp nhà ngập nắng và sự chân thành, đậm đà bản sắc của con người nơi đây.

​Hiệu quả kinh tế hiện hữu ấy đã củng cố vững chắc niềm tin chiến lược của nhân dân vào sự lãnh đạo của Cấp ủy, Chính quyền địa phương. Văn hóa biển Cái Chiên từ chỗ là những ký ức nằm yên trong dòng lịch sử, nay đã trở thành một mạch nguồn kinh tế cuồn cuộn chảy, nuôi dưỡng sức sống bền bỉ và tạo ra sinh khí mới cho vùng đảo tiền tiêu nơi địa đầu Tổ quốc.

Triều Dương - Quang Dương