[EMAGAZINE] “Năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn”

Chiều 14/8, tại TP.HCM, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO) tổ chức Diễn đàn Năng suất chất lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới tầm nhìn 2045”.

Khi dư địa tăng trưởng dựa trên mở rộng nguồn lực ngày càng hạn chế, nâng cao năng suất đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nền kinh tế. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng tạo ra năng suất mới, nâng chất lượng và sức cạnh tranh.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tốc độ tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững. Trong khi dư địa mở rộng các yếu tố đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất cần trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, bứt phá năng suất không đơn thuần là sản xuất nhiều hơn mà phải tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Trong đó, năng suất gắn với hiệu quả; chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Hai yếu tố này cần được nâng lên đồng thời để doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá trị và công nghệ.Ở góc độ điều hành nền kinh tế, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu nâng năng suất phải được đặt ở vị trí trung tâm trong giai đoạn 2026-2030.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ mà phải trở thành một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026 - 2030.

Theo Phó Thủ tướng, sau 40 năm đổi mới, tiềm lực của nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến lớn. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng vẫn còn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để vượt qua bẫy thu nhập trung bình, các nền kinh tế đều phải trải qua giai đoạn tăng tốc mạnh về năng suất.

Từ yêu cầu đó, năng suất cần được nhìn nhận rộng hơn, gắn với khả năng tạo ra giá trị mới dựa trên công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và môi trường của thị trường.

Phó Thủ tướng đề nghị chuyển mạnh từ cách làm theo phong trào sang nâng cao năng suất một cách thực chất, có thể đo lường; lấy các chỉ tiêu năng suất làm một trong những thước đo phục vụ điều hành. Để thực hiện mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5 - 9,5%/năm, cần nghiên cứu đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và tổng công ty.

Cùng với đo lường, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm; mức tăng năng suất thực tế phải trở thành một tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả chính sách.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng, khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới; đổi mới sáng tạo chuyển năng lực đó thành giá trị; chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo giúp nâng cao hiệu quả; trong khi tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng tạo cơ sở để kết quả được tin cậy và được thị trường chấp nhận.

Theo đó, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo không nên dừng lại ở các phần mềm quản lý văn phòng mà cần được đưa vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị và những công đoạn trực tiếp tạo ra giá trị. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần nâng cao năng lực hấp thụ, ứng dụng và làm chủ công nghệ.

Cùng với công nghệ, hạ tầng chất lượng quốc gia cũng cần được hiện đại hóa và số hóa để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường. Năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận đối với công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm cần được ưu tiên; đồng thời phát triển tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số và mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương sơ kết việc thực hiện Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021 - 2030; trên cơ sở đó nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III/2026.

Kế hoạch mới được định hướng bổ sung các nội dung về năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số; đồng thời xây dựng bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở các cấp độ nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Nâng năng suất vì thế không còn là câu chuyện riêng của khu vực sản xuất. Từ doanh nghiệp đến khu vực công, từ công nghệ đến chất lượng, các nguồn lực cần được kết nối để tạo ra hiệu quả cao hơn.

"Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài, nhưng trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam không có lựa chọn nào khác ngoài tăng tốc. Các ý tưởng, khuyến nghị từ diễn đàn cần được chuyển hóa thành những nhiệm vụ cụ thể, có địa chỉ, thời hạn và người chịu trách nhiệm.", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Võ Nga