[eMagazine] Giữ “lửa nghề” giữa làn sóng AI và mạng xã hội

Chỉ trong vài năm gần đây, AI đã xuất hiện ngày càng nhiều trong các tòa soạn hiện đại. Từ gợi ý tiêu đề, xử lý dữ liệu, chuyển giọng nói thành văn bản đến hỗ trợ sản xuất video, công nghệ đang góp phần thay đổi quy trình làm báo truyền thống.

Cùng với đó, mạng xã hội đã làm thay đổi căn bản cách công chúng tiếp nhận thông tin. Người đọc không còn chờ báo giấy hay bản tin truyền hình theo khung giờ cố định. Tin tức xuất hiện liên tục trên các nền tảng số với tốc độ gần như tức thời.

Trong bối cảnh ấy, người làm báo phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn. Không chỉ cần nhanh, họ còn phải chính xác, có chiều sâu và tạo được dấu ấn riêng giữa lượng thông tin khổng lồ trên không gian mạng.

Theo nhiều chuyên gia truyền thông, AI có thể hỗ trợ hiệu quả trong các công việc kỹ thuật, nhưng khó có thể thay thế khả năng quan sát, cảm nhận thực tế, bản lĩnh nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Bởi báo chí không chỉ truyền tải thông tin mà còn phản ánh hơi thở cuộc sống, bảo vệ sự thật và lan tỏa những giá trị nhân văn.

Điều đó được thể hiện rõ qua hành trình nghề nghiệp của nhiều phóng viên trẻ đang ngày đêm bám nghề.

Nhắc đến các tuyến bài nhân ái trên báo điện tử hiện nay, nhiều độc giả biết tới nhà báo Nguyễn Thế Hưng của Báo Dân trí. Không ồn ào trên mạng xã hội, anh được đồng nghiệp nhớ đến bởi những chuyến đi dài ngày tới vùng sâu, vùng xa để tìm hiểu những hoàn cảnh khó khăn.

Từ những bản làng miền núi phía Bắc đến các địa phương miền Trung sau thiên tai, anh đã ghi lại nhiều câu chuyện về những phận đời kém may mắn. Thông qua các bài viết, nhiều hoàn cảnh khó khăn đã nhận được sự chung tay giúp đỡ của cộng đồng.

Chia sẻ về nghề trong thời đại số, Nguyễn Thế Hưng cho rằng AI có thể giúp phóng viên tiết kiệm thời gian xử lý thông tin nhưng không thể thay thế trải nghiệm thực tế.

“AI có thể tổng hợp dữ liệu rất nhanh, nhưng không thể cảm nhận ánh mắt của một người mẹ đang tuyệt vọng bên giường bệnh con mình. Nếu chỉ ngồi trước màn hình, người làm báo sẽ rất khó chạm tới số phận con người”

Theo anh, khó khăn lớn nhất không phải những chuyến đi xa hay điều kiện tác nghiệp thiếu thốn, mà là làm sao phản ánh trung thực nhất câu chuyện của nhân vật để lan tỏa sự đồng cảm trong cộng đồng.

Điều khiến anh gắn bó với nghề chính là những khoảnh khắc được chứng kiến cuộc sống của nhân vật thay đổi sau khi bài viết được đăng tải. Đó có thể là một căn nhà mới được dựng lên, một em nhỏ có cơ hội chữa bệnh hay một gia đình tìm lại hy vọng sau những biến cố.

“Có những hoàn cảnh nếu không được báo chí lên tiếng thì gần như sẽ chìm trong im lặng. Khi bài viết giúp được một con người, đó là động lực rất lớn để tôi tiếp tục theo nghề”, anh nói.

Trong bối cảnh nhiều nội dung trên mạng xã hội chạy theo xu hướng giật gân, câu khách, Nguyễn Thế Hưng cho rằng báo chí cần giữ được sự tử tế và chuẩn mực nghề nghiệp.

“Độc giả có thể tiếp cận rất nhiều thông tin mỗi ngày, nhưng điều giữ họ ở lại vẫn là sự chân thành và trách nhiệm của người làm báo”, anh chia sẻ.

Nếu Nguyễn Thế Hưng gắn bó với những tuyến bài nhân ái thì Đắc Huy, phóng viên VTC News, lại thường xuyên có mặt tại các điểm nóng thời sự.

Là phóng viên hiện trường, anh đã quen với những cuộc gọi lúc nửa đêm, những bữa cơm bỏ dở hay những chuyến tác nghiệp xuyên đêm tại hiện trường các vụ cháy, tai nạn và sự kiện nóng.

Theo Đắc Huy, sự phát triển của mạng xã hội khiến áp lực cạnh tranh thông tin ngày càng lớn. Nhiều vụ việc vừa xảy ra đã nhanh chóng xuất hiện hàng loạt hình ảnh, video và các thông tin chưa được kiểm chứng trên không gian mạng.

“Không phải thông tin nào lan truyền trên mạng xã hội cũng chính xác. Nhiệm vụ của phóng viên là xác minh, kiểm chứng và cung cấp cho công chúng thông tin đáng tin cậy nhất”, anh cho biết.

Đắc Huy cho rằng trong thời đại AI, sự hiện diện thực tế của nhà báo vẫn là yếu tố không thể thay thế.

“AI có thể hỗ trợ viết nhanh một bản tin, nhưng không thể thay người phóng viên quan sát hiện trường, trò chuyện với nhân chứng hay cảm nhận diễn biến của sự việc. Có những chi tiết nhỏ chỉ người trực tiếp tác nghiệp mới có thể ghi nhận được”, anh nói.

Dù công việc nhiều áp lực và thường xuyên phải làm việc ngoài giờ, Đắc Huy cho biết điều khiến anh tiếp tục gắn bó với nghề là cảm giác được trực tiếp phản ánh những vấn đề đang diễn ra trong đời sống xã hội.

Là phóng viên làm việc trong môi trường báo điện tử tốc độ cao, anh nhìn nhận mạng xã hội vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với báo chí chính thống.

“Điểm khác biệt lớn nhất giữa báo chí và mạng xã hội là trách nhiệm. Một thông tin sai trên mạng có thể bị xóa đi, nhưng một bài báo sai có thể ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan báo chí và niềm tin của độc giả”, anh nhấn mạnh.

Sự phát triển của công nghệ đang buộc người làm báo phải liên tục thích nghi. Bên cạnh kỹ năng viết, nhiều phóng viên trẻ hiện nay còn phải biết quay phim, chụp ảnh, dựng video và sản xuất nội dung đa nền tảng.

Tuy nhiên, dù phương thức làm báo thay đổi, những giá trị cốt lõi của nghề vẫn còn nguyên giá trị. Đó là sự thật, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn.

Nguyễn Thế Hưng cho rằng công nghệ càng phát triển thì vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Khi thông tin xuất hiện quá nhiều, công chúng càng cần những người làm nghề nghiêm túc để giúp họ phân biệt đúng – sai.

Trong khi đó, Đắc Huy cho rằng người làm báo trẻ không nên lo sợ bị AI thay thế mà cần học cách tận dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả công việc.

“AI chỉ là công cụ. Giá trị cuối cùng của tác phẩm báo chí vẫn do người làm báo quyết định”, anh khẳng định.

Có thể thấy, điều tạo nên sự khác biệt của báo chí không nằm ở việc ai đưa tin nhanh hơn mà ở khả năng tạo dựng niềm tin. Một tác phẩm được kiểm chứng cẩn trọng, có chiều sâu và chứa đựng trách nhiệm xã hội luôn có sức sống bền bỉ hơn những thông tin giật gân xuất hiện rồi nhanh chóng biến mất trên mạng xã hội.

Trong kỷ nguyên số, AI có thể thay đổi cách sản xuất tin tức, mạng xã hội có thể thay đổi cách tiếp cận công chúng, nhưng không công nghệ nào có thể thay thế trái tim, bản lĩnh và trách nhiệm của người làm báo.

Bởi “lửa nghề” không đến từ thuật toán hay lượng tương tác. Nó được nuôi dưỡng từ những chuyến đi thực tế, từ sự dấn thân với đời sống và khát vọng góp phần mang lại những điều tốt đẹp hơn cho cộng đồng.

Chừng nào vẫn còn những người trẻ sẵn sàng lên đường, sẵn sàng lắng nghe và kiên trì theo đuổi sự thật, chừng đó ngọn lửa của nghề báo vẫn sẽ tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong thời đại số.

Quang Dương