[eMagazine] Từ đồng ruộng đến giải thưởng quốc tế, hành trình của gạo ST25

Ngày 9/10, tại Hội nghị Lúa gạo Thế giới 2026 diễn ra ở Manila, Philippines, Gạo Ông Cua ST25 của Việt Nam được trao giải Nhì cuộc thi “Gạo ngon nhất thế giới 2026”. Cuộc thi do The Rice Trader (Hoa Kỳ) tổ chức, quy tụ nhiều mẫu gạo đến từ các quốc gia sản xuất lúa gạo trên thế giới.

Theo thông tin từ Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí, đơn vị sở hữu thương hiệu Gạo Ông Cua ST25, giải Nhất năm nay thuộc về Myanmar, đánh dấu lần đầu tiên quốc gia này trở lại vị trí cao nhất sau 15 năm. Philippines giành giải Ba, trong khi Ấn Độ và Thái Lan cùng xếp thứ tư.

Đáng chú ý, thành tích năm 2026 nối dài hành trình chinh phục các giải thưởng quốc tế của giống lúa thơm ST25, gắn với tên tuổi kỹ sư, Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua và nhóm cộng sự. Năm 2017, ST25 từng giành giải Ba. Đến năm 2019, giống gạo này lần đầu đoạt giải Nhất tại cuộc thi “Gạo ngon nhất thế giới” tổ chức ở Manila. Năm 2023, ST25 tiếp tục giành giải Nhất, trước khi đồng giải Nhất với gạo Campuchia tại cuộc thi năm 2025 ở Phnom Penh.

Việc duy trì thành tích qua nhiều năm không đơn thuần là câu chuyện của một giống lúa được thị trường ưa chuộng. Mỗi năm, mẫu gạo dự thi được lấy từ sản phẩm của vụ mùa tương ứng, đòi hỏi chất lượng phải được bảo đảm ổn định trong điều kiện sản xuất thực tế. Điều này đặt ra yêu cầu kiểm soát xuyên suốt từ lựa chọn giống, tổ chức canh tác đến thu hoạch, bảo quản và chế biến.

ST25 là kết quả của hơn 30 năm nghiên cứu, chọn lọc và lai tạo các giống lúa thơm ST của kỹ sư Hồ Quang Cua cùng nhóm cộng sự. Quá trình này còn có sự đóng góp của nông dân tại vùng sản xuất lúa - tôm ở Đồng bằng sông Cửu Long, nơi các giống lúa được đưa vào canh tác và tiếp tục hoàn thiện qua thực tiễn sản xuất.

Từ những kết quả nghiên cứu ban đầu đến sản phẩm thương mại, hành trình của ST25 cho thấy vai trò của việc phát triển giống lúa phù hợp với điều kiện sinh thái, đồng thời xây dựng quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Giải thưởng quốc tế vì vậy không chỉ có ý nghĩa quảng bá sản phẩm mà còn tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp phát triển thương hiệu gạo Việt Nam ở phân khúc chất lượng cao.

Để giữ được hương vị và chất lượng ổn định, Gạo Ông Cua ST25 được sản xuất theo quy trình kiểm soát từ vùng nguyên liệu đến khâu chế biến. Theo Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí, Sóc Trăng trước đây là địa bàn trồng giống lúa này nhiều nhất, do có điều kiện sinh thái đặc thù được nhóm nghiên cứu ST25 khảo sát và lựa chọn trong quá trình phát triển giống.

Bên cạnh vùng trồng truyền thống, hoạt động sản xuất hiện được mở rộng sang một số địa bàn khác như An Giang, Cà Mau và khu vực cao nguyên. Việc tổ chức vùng nguyên liệu gắn với giám sát quy trình canh tác nhằm bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, đồng thời hạn chế sự khác biệt về chất lượng giữa các lô sản phẩm.

Theo doanh nghiệp, toàn bộ quá trình từ giống, vùng trồng đến thu hoạch đều được kỹ sư Hồ Quang Cua theo dõi. Gạo thành phẩm được chế biến tại nhà máy của Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí ở Sóc Trăng, với hệ thống quản lý chất lượng được doanh nghiệp giới thiệu đạt tiêu chuẩn ISO 22000.

Trong canh tác, doanh nghiệp áp dụng phương thức sản xuất khép kín theo hướng tuần hoàn, sử dụng phân bón hữu cơ nhập khẩu từ Nhật Bản và các nguồn thiên địch do những đơn vị nghiên cứu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nhân nuôi, cung cấp. Các giải pháp sinh học được kết hợp với phương pháp sạ thưa giống ST25 và rút khô nước giữa vụ nhằm hỗ trợ kiểm soát dịch hại, cải thiện điều kiện canh tác và giảm phát thải khí nhà kính.

Theo thông tin từ doanh nghiệp, những biện pháp này đã được áp dụng trong nhiều năm, trở thành một phần trong quy trình sản xuất gạo ST25. Việc kết hợp các giải pháp kỹ thuật không chỉ hướng đến chất lượng hạt gạo mà còn gắn với yêu cầu sản xuất an toàn và giảm tác động môi trường.

Đại diện doanh nghiệp cho biết: “Những nỗ lực này nhằm mang đến chén cơm thật thơm ngon, an toàn đúng nghĩa, đáp ứng mong đợi của người tiêu dùng Việt Nam, cũng như những thị trường khó tính trên thế giới như Nhật Bản, Mỹ, các nước châu Âu, góp phần nâng thương hiệu gạo Việt lên tầm thế giới”.

Song song với việc nâng cao chất lượng, Gạo Ông Cua ST25 đang từng bước mở rộng sự hiện diện tại thị trường nước ngoài. Theo Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí, nhãn hiệu Gạo Ông Cua đã được bảo hộ tại Việt Nam, Hoa Kỳ, Anh, Liên minh châu Âu, Australia, Hồng Kông và Trung Quốc. Sản phẩm hiện được phân phối tại Mỹ, Australia và Canada thông qua các nhà phân phối chính thức.

Tại Hội nghị Lúa gạo Thế giới 2026, doanh nghiệp tổ chức gian trưng bày nhằm giới thiệu sản phẩm, câu chuyện phát triển giống ST25 và thương hiệu Gạo Ông Cua tới các nhà nhập khẩu, chuyên gia cùng đối tác trong ngành lúa gạo quốc tế. Đây là cơ hội để doanh nghiệp quảng bá chất lượng sản phẩm, đồng thời tìm kiếm thêm cơ hội hợp tác và mở rộng đầu ra.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng thương hiệu cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu nhãn hiệu trước tình trạng hàng giả, hàng nhái. Theo doanh nghiệp, trên thị trường xuất hiện các sản phẩm sử dụng tên gọi hoặc bao bì dễ gây nhầm lẫn với Gạo Ông Cua, trong đó có sản phẩm mang tên Gạo Ông Vua hoặc sử dụng cách thể hiện chữ ST cách điệu.

Đại diện doanh nghiệp khẳng định: “Chúng tôi chỉ có một loại sản phẩm Gạo ông Cua ST25 cho cả thị trường trong nước và quốc tế. Tất cả đều được đóng túi 5kg hoặc hộp 2kg và mang nhãn hiệu Gạo ông Cua. Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí không kinh doanh gạo xá hoặc gạo rời cho doanh nghiệp khác mua về đóng gói”.

Theo hướng dẫn của doanh nghiệp, người tiêu dùng có thể kiểm tra tem chống giả iCheck và mã định danh trên bao bì để đối chiếu thông tin sản phẩm. Mỗi túi gạo có số định danh riêng; khi quét mã QR, người mua có thể kiểm tra sự trùng khớp giữa mã số hiển thị và thông tin trên tem.

Doanh nghiệp cũng phản ánh tình trạng một số cơ sở in ấn cung cấp bao bì mang nhãn hiệu Gạo Ông Cua cho các cửa hàng kinh doanh gạo. Theo đó, có trường hợp gạo được mua dưới dạng gạo xá rồi đóng gói bằng bao bì mang thương hiệu uy tín, khiến người tiêu dùng khó phân biệt nguồn gốc và chất lượng thực tế. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến uy tín của sản phẩm chính hãng, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và làm suy giảm niềm tin của thị trường.

Trong bối cảnh gạo Việt Nam ngày càng chú trọng chất lượng và giá trị thương hiệu, bảo vệ nhãn hiệu cần được thực hiện đồng thời với việc duy trì tiêu chuẩn sản phẩm. Đối với những thương hiệu đã tạo dựng được vị thế quốc tế như ST25, yêu cầu này càng quan trọng khi sản phẩm tiếp cận nhiều thị trường với quy định và kỳ vọng khác nhau.

Giải Nhì tại cuộc thi “Gạo ngon nhất thế giới 2026” tiếp tục là dấu mốc đáng chú ý đối với Gạo Ông Cua ST25. Song, để chuyển thành tích tại các cuộc thi thành lợi thế thương mại bền vững, doanh nghiệp vẫn cần duy trì chất lượng đồng đều qua từng vụ mùa, phát triển hệ thống phân phối chính thức và tăng cường các biện pháp chống hàng giả. Đây cũng là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam, từ thành quả nghiên cứu giống đến sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Trần Huyền