[eMagazine] Khơi thông nguồn vốn dài hạn cho doanh nghiệp trong hành trình chuyển đổi xanh

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh trở thành xu hướng phát triển tất yếu, việc hoàn thiện các công cụ tài chính và mở rộng nguồn vốn đầu tư cho các dự án thân thiện với môi trường đang được xem là yếu tố then chốt. Đặc biệt, việc huy động nguồn lực dài hạn từ khu vực tư nhân được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các mô hình sản xuất xanh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

Những năm gần đây, tín dụng xanh tại Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô lẫn tốc độ tăng trưởng. Theo bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đến năm 2025 dư nợ tín dụng xanh của toàn hệ thống đã đạt khoảng 770 nghìn tỷ đồng. Trong giai đoạn 2017-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân của tín dụng xanh đạt hơn 20% mỗi năm, cao hơn so với mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế. Kết quả này cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động của hệ thống ngân hàng trong việc hỗ trợ quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững.

Không chỉ mang ý nghĩa về trách nhiệm xã hội, tín dụng xanh đang dần trở thành cơ hội kinh doanh mới cho các tổ chức tài chính. Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông Phạm Hồng Hải cho rằng các khoản vay hướng tới lĩnh vực nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo hay sản xuất thân thiện môi trường đang mở ra dư địa tăng trưởng đáng kể cho ngân hàng. Trên thực tế, nhiều khoản vay xanh có mức độ ổn định cao hơn và ít biến động so với các lĩnh vực khác, từ đó giúp hệ thống ngân hàng duy trì tăng trưởng an toàn. Theo ông Hải, tín dụng xanh đang dần trở thành “bình thường mới” trong hoạt động của ngành ngân hàng.

Thực tế từ phía ngân hàng cho thấy việc tài trợ cho các doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn xanh mang lại hiệu quả tích cực. Đại diện Ngân hàng TMCP Phương Đông cho biết khi ngân hàng cấp tín dụng cho các dự án đạt tiêu chí xanh, tỷ lệ nợ xấu thường ở mức rất thấp. Điều này phần nào cho thấy mức độ ổn định của các mô hình kinh doanh bền vững. Bên cạnh đó, quá trình triển khai chiến lược xanh cũng thúc đẩy các ngân hàng đẩy mạnh số hóa quy trình vận hành nhằm giảm tác động tới môi trường, qua đó tiết kiệm chi phí hoạt động.

Không chỉ riêng OCB, nhiều ngân hàng thương mại trong hệ thống đã và đang triển khai các chương trình tài chính xanh, dành nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình sản xuất thân thiện môi trường. Tuy vậy, với quy mô nhu cầu vốn ngày càng lớn, hệ thống ngân hàng khó có thể là kênh cung cấp vốn duy nhất. Việc phát triển thị trường vốn, đa dạng hóa các kênh huy động tài chính vì thế trở thành yêu cầu cấp thiết.

Theo ông David Ambadar, Cố vấn trưởng dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh”, để hiện thực hóa các mục tiêu về phát triển bền vững, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ chính sách và các công cụ tài chính phục vụ chuyển đổi xanh. Một trong những yêu cầu quan trọng là phải xây dựng được nguồn vốn dài hạn, đồng thời cải thiện khả năng định giá các rủi ro liên quan đến khí hậu cũng như các tác động môi trường - xã hội.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn, đặc biệt là các khoản vay bằng đồng Việt Nam, cũng được xem là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các dự án xanh. Trong bối cảnh nguồn lực trong nước còn hạn chế, việc huy động vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế và các quỹ đầu tư nước ngoài cũng đóng vai trò đáng kể.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phần lớn các chương trình chuyển dịch năng lượng trên thế giới được tài trợ thông qua các công cụ nợ, đặc biệt là trái phiếu. Trong tổng nguồn vốn dành cho chuyển đổi năng lượng toàn cầu, khoảng 60% đến từ khu vực tư nhân. Điều này cho thấy vai trò rất lớn của thị trường vốn và các nhà đầu tư ngoài hệ thống ngân hàng.

Ngoài ra, nhiều quốc gia còn huy động nguồn lực hiệu quả thông qua thị trường carbon tuân thủ. Tại Liên minh châu Âu, cơ chế này đã giúp huy động hơn 200 tỷ euro. Phần lớn số tiền thu được tiếp tục được tái đầu tư vào các chương trình khí hậu và năng lượng sạch của các quốc gia thành viên, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng hiện vẫn là định chế tài chính đóng vai trò chủ lực trong cung cấp nguồn vốn cho các dự án xanh. Tuy nhiên, theo ông David Ambadar, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn tài chính này. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự khác biệt giữa yêu cầu của ngân hàng và khả năng đáp ứng của doanh nghiệp.

Thông thường, nhu cầu vay vốn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường thấp hơn mức vay tối thiểu mà nhiều ngân hàng đưa ra. Đồng thời, các doanh nghiệp này cũng gặp trở ngại khi phải đáp ứng các điều kiện tín dụng như tài sản thế chấp, hệ thống báo cáo tài chính hay chi phí đầu tư ban đầu cho các dự án xanh. Những rào cản này khiến không ít doanh nghiệp dù có nhu cầu chuyển đổi vẫn khó tiếp cận nguồn vốn phù hợp.

Ở chiều ngược lại, các ngân hàng cũng đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình triển khai tài chính xanh. Một số tổ chức tài chính còn thiếu các hướng dẫn kỹ thuật phù hợp với điều kiện địa phương, cũng như các sản phẩm tài chính được thiết kế riêng để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ. Ngoài ra, những mục tiêu về phát triển bền vững và ESG do ban lãnh đạo ngân hàng đề ra đôi khi chưa được chuyển hóa đầy đủ thành các thay đổi cụ thể trong hoạt động cho vay, quản trị rủi ro hay chiến lược kinh doanh.

Để thu hẹp khoảng cách này, các chuyên gia cho rằng việc nâng cao năng lực cho cả doanh nghiệp và các tổ chức tài chính là yếu tố quan trọng. Doanh nghiệp cần được hỗ trợ về kiến thức, công nghệ và phương thức triển khai các dự án xanh, trong khi ngân hàng cần xây dựng những sản phẩm tài chính linh hoạt và phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của thị trường.

Quan trọng hơn, cả hai phía cần nhận thức rõ rằng đầu tư vào các công nghệ chuyển đổi xanh, đặc biệt là công nghệ năng lượng sạch, không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là cơ hội đầu tư có tiềm năng sinh lời. Trong quá trình này, thị trường rất cần những doanh nghiệp tiên phong - những “cánh chim đầu đàn” đóng vai trò dẫn dắt, tạo hiệu ứng lan tỏa và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ hơn trong toàn bộ nền kinh tế.

Trần Huyền