[eMagazine] Dẫn vốn cho chuyển đổi xanh: Tài chính trở thành trụ cột của mô hình tăng trưởng mới

Khi dư địa của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên và mở rộng quy mô dần thu hẹp, yêu cầu chuyển sang quỹ đạo phát triển bền vững trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh đó, tài chính xanh nổi lên như một lực đẩy trung tâm, kết nối mục tiêu phát thải ròng bằng “0” với các quyết sách cụ thể của nền kinh tế. Thay vì chỉ dừng lại ở cam kết, các công cụ như trái phiếu xanh, tín dụng xanh hay thị trường carbon đang từng bước định hình lại cách thức phân bổ nguồn lực, mở ra động năng tăng trưởng mới cho Việt Nam trong thập kỷ tới.

Những năm gần đây, tăng trưởng xanh không còn là khẩu hiệu mang tính định hướng mà đã trở thành trục xuyên suốt trong chiến lược phát triển quốc gia. Các văn kiện quan trọng đều nhấn mạnh yêu cầu chuyển trọng tâm từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Trong bức tranh ấy, yếu tố môi trường được đặt vào vị trí trung tâm, gắn chặt với năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Phát biểu tại Diễn đàn Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN và APEC lần thứ 12 năm 2025, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định tài chính xanh đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng để Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0”. Theo ông, việc phát triển thị trường tài chính xanh không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, mà còn góp phần củng cố nền tảng tăng trưởng dài hạn và tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc toàn cầu.

Thông điệp này cho thấy chuyển đổi xanh đang được nhìn nhận như cơ hội tái cấu trúc, thay vì là sức ép bên ngoài. Khi dòng vốn được định hướng đúng, nền kinh tế có thể dịch chuyển sang mô hình hiện đại hơn, ít phát thải hơn và có khả năng thích ứng cao hơn trước biến đổi khí hậu.

Nếu tăng trưởng xanh là mục tiêu chiến lược, thì tài chính xanh chính là cơ chế vận hành để đạt tới mục tiêu đó. Tại Hội thảo quốc gia về thúc đẩy tài chính xanh hướng tới phát thải ròng bằng không vào tháng 5/2025, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng tiếp tục nhấn mạnh vai trò “cầu nối” của tài chính xanh trong việc đưa các cam kết môi trường vào thực tiễn kinh tế. Khi các tiêu chuẩn xanh được chuẩn hóa và minh bạch, dòng tiền sẽ ưu tiên những dự án mang lại giá trị bền vững thay vì lợi ích ngắn hạn.

Từ góc độ học thuật, PGS.TS Trần Thị Thanh Tú, Trưởng Ban Khoa học và Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống phân loại xanh thống nhất để đóng vai trò như “bản đồ” định hướng dòng vốn. Cùng với đó là việc nâng cao minh bạch thông tin và chuẩn hóa tiêu chí đánh giá rủi ro môi trường, nhằm bảo đảm thị trường vận hành hiệu quả và hạn chế tình trạng “xanh hóa” hình thức.

Dù vậy, nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh vẫn còn rất lớn. Một số dự báo cho thấy, đến năm 2030, trung bình Việt Nam cần khoảng 150.000 USD để đầu tư cho năng lượng tái tạo. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn xanh, buộc phải tăng chi phí đầu tư ban đầu nếu muốn tham gia chuỗi giá trị bền vững đang hình thành trên toàn cầu.

Theo ông David Ambadar, Cố vấn trưởng dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh”, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện công cụ tài chính và tăng cường thực thi chính sách để huy động nguồn vốn dài hạn, đặc biệt từ khu vực tư nhân và quốc tế. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phần lớn quá trình chuyển dịch năng lượng được tài trợ thông qua công cụ nợ, trong đó trái phiếu chiếm tỷ trọng chủ yếu và khoảng 60% tổng nguồn vốn đến từ khu vực tư nhân.

Bên cạnh đó, thị trường carbon tuân thủ cũng là kênh huy động nguồn lực hiệu quả. Tại Liên minh châu Âu, hơn 200 tỷ euro đã được huy động thông qua cơ chế này và phần lớn được tái đầu tư cho các mục tiêu khí hậu và năng lượng sạch.

Tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng hiện vẫn giữ vai trò chủ lực trong cung cấp tài chính xanh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa ngân hàng và doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn là thách thức lớn. Nhu cầu vốn của nhóm doanh nghiệp này thường thấp hơn mức vay tối thiểu, trong khi yêu cầu về tài sản bảo đảm, báo cáo và chi phí tuân thủ tiêu chuẩn xanh lại tương đối cao. Ở chiều ngược lại, nhiều ngân hàng thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể và sản phẩm tài chính được thiết kế riêng cho nhóm khách hàng này.

Khoảng trống đó đòi hỏi sự tăng cường năng lực cho cả hai phía. Khi doanh nghiệp và tổ chức tài chính cùng nhận diện đầu tư xanh như một cơ hội sinh lời thay vì rủi ro, thị trường sẽ xuất hiện những “cánh chim đầu đàn” dẫn dắt xu hướng. Từ nền tảng chính sách nhất quán và hệ sinh thái tài chính ngày càng hoàn thiện, tài chính xanh có thể trở thành động lực then chốt, đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu tăng trưởng bền vững và phát thải ròng bằng “0”.

Trần Huyền