[Emagazine] Toàn cảnh mưa lũ bủa vây nhiều vùng Quảng Trị

Mưa lớn dồn dập cùng nước từ thượng nguồn đổ về đã biến nhiều khu vực ở Quảng Trị thành những vùng nước mênh mông. Từ Lao Bảo, Ba Lòng đến Nam Hải Lăng, nước tràn vào nhà dân, trường học, chia cắt đường sá; sạt lở xuất hiện trên nhiều tuyến giao thông miền núi.

Đêm ở vùng biên Quảng Trị những ngày giữa tháng 9 không còn là khoảng thời gian bình lặng. Mưa nối tiếp mưa, tiếng nước chảy mỗi lúc một mạnh hơn. Ở những vùng thấp, nước bắt đầu tràn qua đường, qua sân rồi tiến vào từng ngôi nhà. Những gia đình sống gần sông suối hoặc khu vực có nguy cơ sạt lở vội vã đưa trẻ nhỏ, người già cùng những tài sản thiết yếu đến nơi an toàn.

Tại Lao Bảo, một trong những địa bàn chịu ảnh hưởng nặng, nước lũ tràn vào khu dân cư khiến hàng trăm ngôi nhà bị ngập. Ở Ba Lòng, có nơi nước ngập sâu tới hơn 2 m. Trên những tuyến đường xuyên qua miền núi phía Tây, nhiều ngầm tràn biến thành dòng nước xiết, đất đá từ taluy đổ xuống mặt đường, khiến những tuyến giao thông vốn là đường kết nối giữa các thôn, bản bị chia cắt.

Đến sáng 14/9, bức tranh mưa lũ trải rộng trên nhiều địa bàn của tỉnh. Lao Bảo, La Lay, A Dơi, Đakrông, Trường Sơn, Lìa, Hướng Phùng, Kim Ngân, Kim Phú, Hướng Hiệp, Tân Lập, Vĩnh Ô, Khe Sanh… đều ghi nhận những vị trí ngập lụt hoặc chia cắt cục bộ. Trên các tuyến quốc lộ và đường do Sở Xây dựng quản lý còn 10 vị trí ngập nước, ách tắc giao thông.

Mưa lũ không chỉ phủ nước lên những con đường. Nó đi vào nhà dân, trường học, ruộng lúa, ao cá và kéo theo đất đá xuống những tuyến đường miền núi. Trong một diễn biến đặc biệt nguy hiểm, nước lũ sông Ô Giang còn cuốn trôi ba sà lan lớn, đưa những khối thép khổng lồ trôi về phía cầu đường sắt Mỹ Chánh, đặt ra nguy cơ đối với tuyến đường sắt Bắc - Nam, Quốc lộ 1 và giao thông đường thủy.

Quảng Trị bước vào một cuộc chạy đua với nước.

Hơn 2.500 người phải rời nhà tránh lũ. Hàng trăm ngôi nhà chìm trong nước. Nhiều con đường miền núi bị chia cắt. Khi áp thấp nhiệt đới đã suy yếu, dòng nước vẫn tiếp tục để lại những dấu vết nặng nề trên vùng đất Quảng Trị.

Mưa lớn tại Quảng Trị diễn ra trong bối cảnh áp thấp nhiệt đới tiến vào khu vực Trung Bộ. Trước khi hệ thống này suy yếu thành vùng áp thấp trên phía Tây tỉnh vào tối 13/9, mưa lớn đã liên tục trút xuống nhiều khu vực, đặc biệt ở miền núi phía Tây. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết đến 19 giờ ngày 13/9, vùng áp thấp nằm trên khu vực phía Tây Quảng Trị, sức gió mạnh nhất đã giảm xuống dưới cấp 6 và tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, suy yếu dần.

Nhưng việc áp thấp nhiệt đới suy yếu không đồng nghĩa nguy hiểm lập tức chấm dứt. Mưa đã tạo ra một lượng nước lớn trên lưu vực, trong khi nước từ vùng cao tiếp tục đổ xuống sông, suối và những khu vực thấp trũng. Đến 6 giờ sáng 14/9, phần lớn các sông trong tỉnh đã đạt đỉnh và đang xuống chậm, riêng sông Gianh còn tiếp tục lên. Đáng chú ý, đỉnh lũ trên sông Thạch Hãn tại trạm Thạch Hãn đạt 6,31 m vào 21 giờ ngày 13/9, cao hơn báo động 3 khoảng 0,31 m.

Từ miền núi phía Tây đến những khu vực thấp hơn, tác động của nước lũ hiện lên bằng những con số cụ thể. Tại Lao Bảo, 312 nhà với 1.090 người bị ngập. Phường Quảng Trị có 105 nhà với 404 người bị ảnh hưởng, trong đó 5 nhà ngập trên 1 m. Ba Lòng ghi nhận 126 nhà với 437 người bị ngập từ 0,1 đến 2,1 m, trong khi Nam Hải Lăng có 48 nhà bị nước tràn vào.

Ở Ba Lòng, nước không chỉ vào nhà dân mà còn tràn vào khu vực trường học. Theo báo cáo của địa phương, Trường tiểu học và THCS xã Ba Lòng cũ bị ngập khoảng 0,5-1 m. Tại Tuyên Phú có 6 điểm ngập gây chia cắt các cụm dân cư, còn Tuyên Hóa ghi nhận 3 điểm ngập nước.

Trong những khu dân cư bị nước bao vây, khoảng cách vài trăm mét đôi khi trở thành một hành trình khó khăn. Một con đường quen thuộc có thể biến thành dòng nước đục chảy xiết chỉ sau vài giờ. Một cây cầu tràn từng nối hai khu dân cư có thể hoàn toàn biến mất dưới dòng lũ. Việc di chuyển từ nhà ra đường lớn vì thế không còn đơn giản, đặc biệt với người già, trẻ nhỏ và những gia đình sống tại khu vực thấp.

Trước tình hình đó, việc sơ tán được thực hiện với quy mô lớn. Tính đến sáng 14/9, 663 hộ với 2.506 người đã được đưa đến nơi an toàn. Riêng Lao Bảo sơ tán 333 hộ với 1.177 người; Ba Lòng 163 hộ với 545 người; Lìa 140 hộ với 675 người. Một số hộ tại Khe Sanh, A Vao và Kim Ngân nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở cao cũng được di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm.

Đó không đơn thuần là những con số trong báo cáo thiên tai. Phía sau mỗi hộ sơ tán là một gia đình phải tạm rời căn nhà của mình khi chưa biết nước sẽ còn dâng đến đâu; là những tài sản không thể mang theo; là ruộng vườn, vật nuôi và sinh kế phải để lại phía sau.

Và trong mưa lũ, ưu tiên lớn nhất lúc này vẫn là con người.

Nếu những căn nhà ngập nước cho thấy tác động trực tiếp của lũ đối với đời sống dân cư thì hệ thống giao thông lại phản ánh mức độ chia cắt mà thiên tai gây ra trên một địa bàn có địa hình phức tạp như Quảng Trị.

Đến sáng 14/9, các tuyến quốc lộ và đường do Sở Xây dựng quản lý còn 10 vị trí ngập nước gây ách tắc giao thông. Nhiều xã miền núi như La Lay, A Dơi, Đakrông, Trường Sơn, Lìa, Hướng Phùng, Kim Ngân, Kim Phú, Hướng Hiệp, Tân Lập, Vĩnh Ô và Khe Sanh xảy ra ngập lụt, chia cắt cục bộ tại các cầu tràn và ngầm tràn.

Có nơi mức nước đủ để xóa hoàn toàn hình dạng con đường khỏi tầm mắt. Cầu tràn Ba Lòng trên ĐT.588a ngập hơn 5 m, trong khi nhiều ngầm, tràn trên các tuyến ĐT.586, ĐT.587 và ĐT.571 ngập từ khoảng 0,3-1 m. Khi nước chảy mạnh qua các vị trí này, việc cố vượt qua không còn đơn thuần là vi phạm cảnh báo giao thông mà có thể trực tiếp đe dọa tính mạng.

Ở miền núi, nước chỉ là một phần của nguy hiểm. Mưa kéo dài khiến đất bão hòa, kéo theo nguy cơ sạt lở trên những tuyến đường chạy men theo sườn núi.

Tại Km31 Quốc lộ 15D, khu vực thôn Húc Nghì, xã Tà Rụt, khoảng 20 m³ đất đá sạt xuống đường. Trên cùng tuyến quốc lộ, tại Km10 hướng đi Cửa khẩu quốc tế La Lay, khoảng 40 m³ đất đá sạt lở khiến người và phương tiện chưa thể lưu thông. Trục đường bê tông gần Đồn Biên phòng Ba Nang ở Đakrông cũng xuất hiện sạt lở, trong khi tuyến nối Trường Sơn với Trường Xuân cũ ghi nhận khoảng 30 m³ đất đá tràn xuống đường.

Tuyến liên xã từ Khe Sanh đi Hướng Phùng bị sạt lở, sụt lún khoảng 15 m. Trong điều kiện mưa còn diễn biến phức tạp và nền đất đã ngấm lượng nước lớn, mỗi điểm sạt lở mới có thể tiếp tục tạo ra những khu vực bị cô lập.

Với người dân miền núi, một con đường bị cắt không chỉ khiến việc đi lại khó khăn. Nó có thể đồng nghĩa với việc thực phẩm, thuốc men và nhu yếu phẩm không thể đến đúng lúc; trẻ em không thể tới trường; người bệnh gặp khó khăn khi cần chuyển tới cơ sở y tế và hoạt động cứu hộ phải mất thêm nhiều thời gian để tiếp cận.

Bởi vậy, tại các điểm nước sâu, dòng chảy xiết và khu vực nguy cơ sạt lở, lực lượng chức năng đang bố trí cảnh giới, rào chắn, cắm biển cảnh báo và kiểm soát người, phương tiện. Yêu cầu được đặt ra là không để người dân tự ý vượt qua những vị trí không bảo đảm an toàn.

Trong mưa lũ miền núi, một ngầm tràn chỉ sâu vài chục centimet cũng có thể trở thành ranh giới giữa an toàn và nguy hiểm khi dòng nước chảy xiết.

Đặc biệt, chiều 13/9, thiên tai tạo ra một tình huống bất thường tại khu vực cầu đường sắt Mỹ Chánh. Nước lũ trên sông Ô Giang dâng cao, dòng chảy mạnh cuốn 3 sà lan trôi về hạ lưu rồi mắc lại tại khu vực cầu. Vị trí này đặc biệt nhạy cảm bởi liên quan trực tiếp đến an toàn tuyến đường sắt Bắc - Nam, Quốc lộ 1 và đường thủy nội địa. Các đơn vị chức năng phải chuẩn bị lực lượng, phương tiện để xử lý, trục vớt.

Một trận mưa lớn vì thế có thể tạo ra chuỗi tác động liên hoàn: nước từ núi xuống suối, từ suối đổ vào sông, nước sông tràn vào khu dân cư, đường bị ngập, taluy sạt lở, giao thông chia cắt và những vật thể lớn bị dòng chảy cuốn đi tiếp tục trở thành nguy cơ đối với hạ tầng phía hạ lưu.

Đó chính là lý do trong thiên tai, nguy hiểm không chỉ nằm ở nơi mưa đang rơi.

Khi nước bắt đầu rút, một bức tranh khác của mưa lũ sẽ dần hiện ra.

Đó là những lớp bùn phủ kín nền nhà, đồ dùng ngâm trong nước, những con đường bị khoét sâu và những thửa ruộng nằm rạp sau nhiều giờ chìm trong dòng lũ.

Theo thống kê ban đầu đến sáng 14/9, toàn tỉnh có khoảng 344,5 ha lúa bị ngập, đổ ngã, cùng 12,5 ha hoa màu tại xã Hiếu Giang bị ngập. Một số ao nuôi cá tại Tân Lập và Khe Sanh bị vỡ bờ, nước tràn qua khiến thủy sản thất thoát

Những con số này nhiều khả năng chưa phải thiệt hại cuối cùng, bởi tại các khu vực còn bị chia cắt, việc kiểm đếm đầy đủ chỉ có thể thực hiện khi nước rút và lực lượng chức năng tiếp cận được.

Đối với người nông dân, một hecta lúa bị ngập không chỉ là diện tích cây trồng trên bản đồ. Đó là tiền giống, phân bón, công chăm sóc và kỳ vọng vào một vụ thu hoạch. Một ao cá bị vỡ có thể cuốn đi nguồn thu được tích lũy trong nhiều tháng. Một mái nhà bị tốc, một chiếc xe ngâm nước hay một chuồng trại bị hư hỏng đều có thể trở thành gánh nặng kinh tế đối với một gia đình sau thiên tai.

Tại xã Sen Ngư, 5 hộ dân ghi nhận thiệt hại một phần mái nhà. Ở những khu vực khác, nước ngập kéo dài tiếp tục gây nguy cơ hư hỏng tài sản và ảnh hưởng vệ sinh môi trường sau lũ.

Với trường học, công việc sau khi nước rút cũng không chỉ là mở cửa trở lại. Bùn đất phải được dọn sạch, bàn ghế và thiết bị cần được kiểm tra, nguồn nước phải bảo đảm vệ sinh trước khi học sinh quay lại lớp. Trước diễn biến phức tạp của thời tiết, chiều 13/9, Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Trị đã yêu cầu các đơn vị, trường học và địa phương chủ động cho học sinh nghỉ học tại những nơi không bảo đảm an toàn.

Mưa lũ vì vậy tạo ra một đường tác động dài hơn nhiều so với thời gian nước dâng. Khi một dòng sông trở lại lòng sông, cuộc sống chưa thể lập tức trở về trạng thái cũ.

Người dân còn phải dọn nhà.

Đường sá phải được khơi thông.

Điện, nước cần được kiểm tra.

Ruộng đồng phải phục hồi.

Trường học phải được vệ sinh.

Những điểm sạt lở phải được xử lý trước khi giao thông trở lại bình thường.

Và những gia đình mất một phần sinh kế sẽ cần thêm thời gian để bắt đầu lại.

Trong bức tranh ấy, lực lượng quân đội, công an, biên phòng, chính quyền địa phương và các lực lượng phòng thủ dân sự tiếp tục bám địa bàn, tổ chức sơ tán, cảnh giới tại những điểm nguy hiểm, hỗ trợ nhu yếu phẩm và tiếp cận các khu dân cư bị cô lập.

Trong thiên tai, đôi khi một suất cơm nóng, một chuyến xuồng vượt nước hay một người đứng cảnh giới suốt đêm tại cầu tràn chính là những mắt xích nhỏ giữ cho cộng đồng an toàn.

Tối 13/9, áp thấp nhiệt đới đã suy yếu thành vùng áp thấp trên khu vực phía Tây Quảng Trị. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết hệ thống này tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, suy yếu và tan dần. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cơ quan khí tượng đồng thời tiếp tục lưu ý nguy cơ mưa lớn, lũ quét và sạt lở tại khu vực từ Thanh Hóa đến Quảng Trị.

Đối với Quảng Trị, thời điểm sau khi tâm áp thấp đi qua vẫn cần được theo dõi đặc biệt. Một lưu vực đã nhận lượng mưa lớn trong nhiều ngày có thể tiếp tục xuất hiện lũ ngay cả khi tại chỗ mưa đã giảm. Đất trên các sườn núi đã ngậm nước cũng có thể sạt xuống sau một khoảng trễ, trong khi những tuyến đường vừa được thông xe vẫn có nguy cơ tái sạt nếu xuất hiện thêm mưa lớn.

Đến sáng 14/9, hầu hết các sông trong tỉnh đã đạt đỉnh và xuống chậm, nhưng sông Gianh vẫn tiếp tục lên. Vì vậy, việc nước rút tại một khu vực không đồng nghĩa nguy cơ trên toàn tỉnh đã kết thúc.

Trọng tâm trước mắt vẫn là bảo đảm an toàn tính mạng. Những khu vực ngập sâu, nước chảy xiết, cầu tràn, ngầm tràn và điểm có nguy cơ sạt lở cần tiếp tục được kiểm soát. Người dân đã sơ tán chỉ nên trở về khi điều kiện an toàn được xác nhận, đặc biệt tại các khu vực miền núi nơi nguy cơ sạt lở có thể kéo dài sau mưa.

Sau đó sẽ là một cuộc chạy đua khác: khôi phục giao thông, dọn dẹp bùn đất, vệ sinh môi trường, kiểm tra trường học, hệ thống điện, nước và thống kê đầy đủ thiệt hại để hỗ trợ người dân phục hồi sản xuất.

Nhưng mưa lũ tháng 9/2026 cũng một lần nữa đặt ra câu chuyện dài hạn hơn đối với một địa bàn thường xuyên chịu tác động của thiên tai.

Quảng Trị có địa hình kéo dài từ vùng núi cao phía Tây xuống đồng bằng rồi ra biển. Những lưu vực sông ngắn và dốc có thể khiến nước lên nhanh khi xuất hiện mưa lớn. Ở miền núi, nguy cơ lũ quét và sạt lở luôn hiện hữu; xuống vùng thấp, nước lũ lại có thể gây ngập trên diện rộng.

Trong bối cảnh đó, khả năng dự báo sớm, bản đồ hóa những khu vực nguy hiểm, xây dựng hệ thống cảnh báo tại cộng đồng, bảo đảm thông tin liên lạc ở vùng sâu và chuẩn bị sẵn phương án sơ tán trở thành những yếu tố có thể quyết định mức độ thiệt hại của mỗi trận thiên tai.

Những con số của sáng 14/9 phần nào cho thấy quy mô của đợt mưa lũ: 663 hộ với 2.506 người phải sơ tán; riêng Lao Bảo có 312 nhà bị ngập, Ba Lòng 126 nhà, phường Quảng Trị 105 nhà và Nam Hải Lăng 48 nhà; 10 vị trí trên các tuyến giao thông chính còn ngập, ách tắc; 344,5 ha lúa cùng hàng chục hecta hoa màu bị ảnh hưởng.

Nhưng phía sau những con số ấy là một vùng đất đang phải từng giờ ứng phó với nước.

Là những gia đình rời nhà trong đêm.

Là những người lính, công an, biên phòng đứng tại cầu tràn khi mưa vẫn chưa dứt.

Là những tuyến đường lên vùng cao bị đất đá chắn ngang.

Là những ruộng lúa nằm dưới nước.

Và là những căn nhà mà người dân chưa biết khi trở về sẽ còn lại những gì.

Áp thấp nhiệt đới có thể đã suy yếu, nhưng với người dân Quảng Trị, mưa lũ chỉ thực sự kết thúc khi nước rút khỏi nhà, những con đường được nối lại và cuộc sống có thể trở về nhịp bình thường.

Từ vùng biên Lao Bảo, những thung lũng của Ba Lòng đến khu vực Nam Hải Lăng, dòng nước của những ngày giữa tháng 9/2026 đang để lại một dấu ấn khó quên. Trong biển nước ấy, điều quan trọng nhất vẫn là giữ an toàn cho con người, không để những quyết định vội vàng tại một ngầm tràn, một đoạn đường sạt lở hay một dòng nước xiết biến thiên tai thành mất mát lớn hơn.

Bởi sau mỗi trận lũ, đường có thể làm lại, ruộng có thể gieo lại, nhà cửa có thể sửa chữa. Nhưng sinh mạng con người là điều không thể thay thế.