[eMagazine] Ngành hàng không Việt Nam tăng tốc giảm phát thải, đón xu hướng nhiên liệu SAF

Chuyển đổi xanh đang trở thành một yêu cầu ngày càng rõ nét đối với ngành hàng không Việt Nam khi các quy định quốc tế về phát thải ngày một chặt chẽ. Cùng với việc triển khai các giải pháp vận hành, ngành hàng không cũng đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn bị nguồn lực và xây dựng lộ trình sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững.

Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi) được Quốc hội thông qua cũng đã bổ sung những quy định đáng chú ý về bảo vệ môi trường. Theo đó, hoạt động hàng không dân dụng phải giảm thiểu tác động tiêu cực tới môi trường, kiểm soát khí thải và hạn chế tiếng ồn từ tàu bay. Các phương tiện, thiết bị phục vụ hoạt động bay và khai thác cảng hàng không cũng phải đáp ứng các yêu cầu, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về môi trường.

Đáng chú ý, lần đầu tiên khái niệm “nhiên liệu hàng không bền vững” (Sustainable Aviation Fuel - SAF) được đưa vào luật. Đây là loại nhiên liệu có khả năng góp phần giảm phát thải CO2 trong hoạt động hàng không, được sản xuất từ chất thải hoặc các nguồn nguyên liệu có thể tái tạo.

Luật đồng thời mở ra cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai đối với hoạt động đầu tư, nghiên cứu, sản xuất, nhập khẩu, phân phối và sử dụng SAF cũng như xây dựng, vận hành hạ tầng phục vụ loại nhiên liệu này.

Cục Hàng không Việt Nam cũng đang phối hợp nghiên cứu để xây dựng lộ trình sử dụng SAF phù hợp với điều kiện trong nước, trong đó cân nhắc đồng thời các cam kết quốc tế, yêu cầu của CORSIA và khả năng bảo đảm nguồn cung. Việc xây dựng lộ trình được tính toán nhằm tránh tạo ra cú sốc chi phí đối với các hãng hàng không.

Trong quá trình chuyển đổi xanh, SAF đang được xem là một trong những hướng đi quan trọng để giảm lượng CO2 phát sinh từ hoạt động khai thác tàu bay. Đây cũng là lĩnh vực đang được các cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và hãng hàng không cùng tập trung chuẩn bị.

Vietjet Air cũng đã phối hợp với Petrolimex để sử dụng SAF, đồng thời nghiên cứu, phát triển và cung ứng loại nhiên liệu này nhằm tăng tính chủ động và giảm chi phí khai thác. Không chỉ các hãng bay, nhiều doanh nghiệp trong chuỗi năng lượng cũng đang tham gia chuẩn bị nguồn cung. Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) nghiên cứu khả năng sản xuất SAF theo công nghệ HEFA; PVOIL và Viện Dầu khí Việt Nam tập trung nghiên cứu nguyên liệu đầu vào, trong đó có dầu ăn đã qua sử dụng (UCO) và một số phế phẩm nông nghiệp.

PVOIL Trans đã có kinh nghiệm thu gom UCO và tiếp cận hệ thống chứng nhận bền vững ISCC EU, tạo tiền đề cho việc hình thành nguồn nguyên liệu. Trong khi đó, BSR đã thử nghiệm phối trộn nhiên liệu chứa 5% SAF nhập khẩu với Jet A-1. Ở khâu thương mại, Petrolimex Aviation từng nhập khẩu và cung cấp SAF cho Vietjet tại Cảng HKQT Tân Sơn Nhất năm 2024. Đến tháng 8/2025, doanh nghiệp công bố sản phẩm SAF và thực hiện cung cấp, tra nạp cho nhiều chuyến bay thương mại trong nước.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn đang ở giai đoạn hình thành. Cục Hàng không đánh giá Việt Nam đã tích lũy kinh nghiệm từ nghiên cứu nguyên liệu, sản xuất thử nghiệm đến nhập khẩu và cung ứng SAF, nhưng các mắt xích chưa được kết nối thành một chuỗi hoàn chỉnh.

Hạ tầng cũng là vấn đề cần được đánh giá kỹ. Tại Cảng HKQT Nội Bài, hệ thống bơm rót hiện hữu đã được xem xét về khả năng phục vụ SAF hoặc nhiên liệu pha SAF. Tuy nhiên, bể chứa, đường ống, thiết bị tra nạp cùng các yêu cầu về chất lượng, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc vẫn cần được đánh giá cụ thể trước khi triển khai trên diện rộng.

Bên cạnh SAF, giảm phát thải trong hàng không còn được triển khai thông qua hàng loạt giải pháp về công nghệ và vận hành. Giai đoạn 2022-2026, các cảng hàng không đã tập trung tối ưu đường bay, rút ngắn thời gian tàu bay lăn, tăng sử dụng thiết bị cấp điện mặt đất và hệ thống cấp không khí điều hòa từ mặt đất (GPU/PCA), qua đó hạn chế việc sử dụng tổ máy phát điện phụ.

Mô hình phối hợp ra quyết định chung giữa các bên tại sân bay cũng được triển khai ở Nội Bài và Tân Sơn Nhất, giúp chia sẻ thông tin theo thời gian thực, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và nâng cao năng lực khai thác.

Các hãng hàng không đồng thời từng bước thay thế đội tàu bay bằng những dòng máy bay có hiệu suất nhiên liệu cao hơn. Việc tối ưu trọng lượng tàu bay, tốc độ, độ cao hành trình, kế hoạch bay, bảo dưỡng động cơ và làm sạch thân vỏ cũng được chú trọng. Dữ liệu khai thác được sử dụng để theo dõi mức tiêu hao nhiên liệu theo từng chuyến bay. Điểm đáng chú ý là các biện pháp này tạo ra lợi ích kép. Giảm nhiên liệu tiêu thụ đồng nghĩa với giảm phát thải nhưng đồng thời giúp doanh nghiệp tiết kiệm một khoản chi phí lớn trong hoạt động khai thác.

Những yêu cầu này ngày càng trở nên cấp thiết khi ICAO đặt mục tiêu kiểm soát phát thải CO2 của ngành hàng không quốc tế, hướng tới giảm mạnh phát thải trong những thập kỷ tới và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Từ năm 2027, các hãng hàng không thành viên phải thực hiện các giải pháp giảm phát thải CO2 theo yêu cầu của ICAO.

Việt Nam cũng đã đăng ký tham gia giai đoạn tự nguyện của CORSIA từ ngày 1/1/2026. Theo cơ chế này, các quốc gia tham gia phải giám sát, báo cáo và thực hiện các biện pháp bù đắp lượng phát thải CO2 từ các chuyến bay quốc tế thông qua tín chỉ carbon.

Để đáp ứng các yêu cầu mới, Cục Hàng không đang hoàn thiện cơ chế quản lý việc xác minh báo cáo phát thải của các hãng hàng không theo chuẩn CORSIA. Tháng 7/2026, Cục ban hành quy trình nội bộ về tiếp nhận, xử lý hồ sơ của các tổ chức xác minh độc lập. Đến tháng 8/2026, hồ sơ của SGS Việt Nam đã đáp ứng yêu cầu pháp lý để thực hiện xác minh báo cáo phát thải của người khai thác tàu bay.

Song song đó, Việt Nam tham gia Dự án Nghiên cứu khả thi thuộc Chương trình ACT-SAF của ICAO, tập trung đánh giá tiềm năng sinh khối nông nghiệp, dầu ăn đã qua sử dụng và rác thải đô thị, cũng như công nghệ chuyển đổi phù hợp.

Trên thực tế, áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ các mục tiêu môi trường mà còn từ yêu cầu cạnh tranh quốc tế. Quy định ReFuelEU Aviation của EU yêu cầu nhiên liệu cung ứng cho các chuyến bay từ sân bay EU phải phối trộn tối thiểu 2% SAF từ năm 2025, sau đó tăng lên 6% năm 2030, 20% năm 2035 và hướng tới 70% vào năm 2050.

Do đó, phát triển SAF tại Việt Nam không chỉ giúp các hãng hàng không thích ứng với quy định quốc tế mà còn mở ra cơ hội hình thành thị trường nhiên liệu mới. Với nguồn nguyên liệu như phụ phẩm nông nghiệp, dầu tái chế và sinh khối, Việt Nam có dư địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị SAF trong khu vực.

Trần Huyền