[eMagazine] Đề xuất bỏ phân loại dự án để thúc đẩy điện sinh khối ngành đường

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và thực hiện các mục tiêu giảm phát thải theo Quy hoạch điện VIII, điện sinh khối được xem là một trong những nguồn năng lượng tái tạo có tiềm năng lớn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy lĩnh vực này vẫn chưa đạt được bước phát triển như kỳ vọng, đặc biệt đối với nguồn điện được sản xuất từ bã mía tại các nhà máy đường.

Mới đây, Hiệp hội Mía đường Việt Nam đã gửi văn bản kiến nghị Thủ tướng Chính phủ đề xuất điều chỉnh một số quy định nhằm tháo gỡ những khó khăn đang cản trở sự phát triển của các dự án điện sinh khối trong ngành đường.

Theo Hiệp hội, nhiều năm qua ngành mía đường không chỉ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế và tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ nông dân mà còn tận dụng hiệu quả phụ phẩm bã mía để phát điện. Đây được xem là mô hình kinh tế tuần hoàn tiêu biểu, vừa gia tăng giá trị cây mía vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường.

Mặc dù giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu điện sinh khối, các dự án của ngành đường lại đang gặp nhiều khó khăn về hiệu quả đầu tư. Một trong những nguyên nhân chính đến từ cơ chế giá mua điện hiện hành.

Theo quy định, các dự án đồng phát nhiệt - điện từ bã mía được áp dụng mức giá mua điện khoảng 7,03 US cent/kWh, thấp hơn đáng kể so với mức 8,47 US cent/kWh dành cho các dự án sinh khối khác. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Philippines, giá điện sinh khối đang ở mức cao hơn nhiều, dao động từ 13 đến 17 US cent/kWh.

Khoảng cách về giá khiến doanh nghiệp khó bảo đảm hiệu quả tài chính, đồng thời làm giảm khả năng nâng giá thu mua mía nguyên liệu cho nông dân. Hệ quả là vùng nguyên liệu khó mở rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển nguồn điện sinh khối trong tương lai.

Một nội dung được Hiệp hội Mía đường Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh là quy định phân loại dự án điện sinh khối thành hai nhóm gồm điện sinh khối đồng phát nhiệt - điện từ bã mía và các dự án điện sinh khối khác.

Theo ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, Việt Nam gần như là trường hợp đặc biệt khi tách riêng điện từ bã mía khỏi nhóm điện sinh khối. Trong khi đó, khoảng 80 quốc gia có trồng mía trên thế giới đều công nhận điện đồng phát từ bã mía là điện sinh khối và áp dụng các cơ chế hỗ trợ nhằm khuyến khích phát triển nguồn năng lượng này.

Hiệp hội cho rằng cách phân loại hiện nay không chỉ khiến các dự án từ bã mía phải chịu mức giá thấp hơn mà còn hạn chế khả năng vận hành linh hoạt. Thực tế, khoảng 10 nhà máy điện sinh khối thuộc ngành đường phải ngừng hoạt động từ 7 đến 8 tháng mỗi năm do không thể vận hành như các nhà máy điện sinh khối thông thường ngoài mùa ép mía. Điều này khiến nguồn điện sạch sẵn có không thể tham gia cung ứng cho hệ thống điện quốc gia trong phần lớn thời gian của năm.

Một bất cập khác là tình trạng chậm thanh toán tiền điện đã phát lên lưới đối với nhiều doanh nghiệp. Bên cạnh đó, quá trình chuyển từ cơ chế giá FIT sang cơ chế đàm phán giá cũng xuất hiện những điểm chưa đồng bộ giữa các văn bản pháp luật, làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư.

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, kể từ khi Quyết định 08/2020/QĐ-TTg được ban hành đến nay, không có thêm dự án điện sinh khối mới hoặc dự án đồng phát nhiệt - điện nào được triển khai. Điều này cho thấy cơ chế hiện tại chưa đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư.

Từ thực tế đó, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ tiếp tục duy trì các cam kết đã được xác lập đối với những dự án triển khai trước khi Luật Điện lực 2024 có hiệu lực, bao gồm thời hạn hợp đồng mua bán điện 20 năm, cơ chế giá FIT, quy đổi doanh thu sang USD và trách nhiệm mua toàn bộ sản lượng điện phát lên lưới.

Đồng thời, Hiệp hội đề xuất bãi bỏ việc phân loại dự án điện sinh khối thành hai nhóm như hiện nay và áp dụng một mức giá thống nhất tương đương 8,47 US cent/kWh cho các dự án đã đầu tư trước ngày Luật Điện lực 2024 có hiệu lực.

Theo tính toán của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, nếu đề xuất này được chấp thuận, sản lượng điện sinh khối từ các nhà máy đường có thể tăng ít nhất gấp đôi mà không cần đầu tư thêm công suất mới, qua đó bổ sung đáng kể nguồn điện sạch cho hệ thống quốc gia.

Đối với các dự án triển khai trong giai đoạn tới, Hiệp hội kiến nghị bỏ cơ chế giá trần hiện hành, thay bằng khung giá tối thiểu tương đương 8,47 US cent/kWh và xác định mức giá tối đa trên cơ sở bảo đảm tỷ suất lợi nhuận sau thuế khoảng 12% cho nhà đầu tư. Theo đánh giá của ngành đường, đây sẽ là điều kiện quan trọng để khai thác hiệu quả tiềm năng điện sinh khối, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.