[eMagazine] Thúc đẩy cơ chế tài chính và quy hoạch xanh để đô thị vững vàng trước biến đổi khí hậu

Ngày 13/2/2026, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ban hành Chỉ thị số 04/CT-TTg về việc tăng tốc thực hiện Đề án phát triển đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030. Văn bản này tiếp tục cụ thể hóa các mục tiêu đã đặt ra tại Quyết định 438/QĐ-TTg, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương khẩn trương tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện chính sách và tăng cường phân bổ nguồn lực cho các đô thị chịu tác động ngày càng lớn của khí hậu cực đoan.

Tuy vậy, thực tiễn cũng cho thấy không ít bất cập. Hệ thống bản đồ cảnh báo rủi ro, trong đó có Atlats Đô thị và Khí hậu, còn thiếu đồng bộ do hạn chế về cơ sở dữ liệu. Nhiều tài liệu kỹ thuật chủ yếu tập trung vào thích ứng, trong khi các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính tại khu vực đô thị chưa được chú trọng tương xứng. Đáng lưu ý, nguồn lực tài chính cho các nhiệm vụ còn phân tán, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.

Trong bối cảnh đó, Chỉ thị 04/CT-TTg nhấn mạnh yêu cầu tăng cường giám sát nội dung ứng phó biến đổi khí hậu trong công tác quy hoạch, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và loại bỏ chồng chéo. Theo tinh thần Nghị quyết 190/2025/QH15, Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp các bộ, ngành và địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện các nhiệm vụ đã được giao, bảo đảm đúng quy định pháp luật và hiệu quả thực chất.

Một nội dung quan trọng khác là lập Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn đến năm 2035, tầm nhìn 2050, làm cơ sở quản lý và phân bổ hiệu quả nguồn lực cho giai đoạn 2025-2030 và các năm tiếp theo. Đây được xem là nền tảng để định hình hệ thống đô thị ổn định, bền vững và thích ứng dài hạn trước các kịch bản khí hậu.

Song hành với hoàn thiện quy hoạch và tiêu chuẩn kỹ thuật, bài toán nguồn vốn được đặt ra cấp thiết. Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu, đề xuất cơ chế tài chính phù hợp cho các hoạt động thích ứng biến đổi khí hậu trong đô thị; đồng thời xây dựng cơ chế tài chính xanh hỗ trợ những đô thị dễ bị tổn thương. Việc hướng dẫn phân bổ ngân sách cần bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa kế hoạch đầu tư công trung hạn, kế hoạch hàng năm với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch đô thị đã được phê duyệt.

Cơ quan tài chính cũng phải tăng cường kiểm tra, giám sát các chương trình, dự án đầu tư công, bảo đảm không tách rời mục tiêu phát triển bền vững và thích ứng khí hậu. Đây là điều kiện để tránh dàn trải nguồn lực, đồng thời nâng cao hiệu quả chi tiêu công trong bối cảnh ngân sách còn hạn chế.

Ở góc độ dữ liệu và chuyên môn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao cập nhật kịp thời kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia, cung cấp dữ liệu khí tượng thủy văn, bản đồ ngập lụt và nước biển dâng nhằm hỗ trợ quản lý đô thị. Công tác quản lý sử dụng đất đô thị phải bám sát quy hoạch đã được phê duyệt, hạn chế phát sinh rủi ro mới do lấn chiếm sông hồ, kênh rạch hoặc xây dựng thiếu kiểm soát.

Việc rà soát quy hoạch và đầu tư hạ tầng kỹ thuật đô thị cũng cần được thực hiện toàn diện. Các hệ thống thoát nước phải được nâng cấp, quản lý vận hành hiệu quả để hạn chế phát sinh điểm ngập mới hoặc tình trạng ngập tái diễn kéo dài. Các địa phương được khuyến khích áp dụng giải pháp kỹ thuật phù hợp điều kiện thực tế như mở rộng hồ điều hòa, tăng không gian trữ nước, hình thành vùng ngập tạm, phục hồi sông hồ bị lấn chiếm.

Chỉ thị cũng yêu cầu cân đối và bố trí đủ vốn đầu tư công trung hạn, bảo đảm phát triển đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội trong đô thị. Hệ thống theo dõi, giám sát phát triển đô thị phải dựa trên bộ chỉ tiêu tăng trưởng xanh và khả năng thích ứng khí hậu, phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội từng địa phương.

Đáng chú ý, trách nhiệm của chính quyền các cấp, chủ đầu tư và đơn vị vận hành hạ tầng được yêu cầu phân định rõ ràng trong phòng, chống và khắc phục hậu quả ngập lụt, sạt lở. Song song với giải pháp kỹ thuật và tài chính, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về kỹ năng ứng phó thiên tai cũng được xác định là yếu tố then chốt.

Với yêu cầu đồng bộ từ quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật đến cơ chế tài chính xanh và ứng dụng công nghệ, Chỉ thị 04/CT-TTg được kỳ vọng tạo chuyển biến mạnh mẽ trong giai đoạn 2025-2030. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc xây dựng hệ thống đô thị xanh, thông minh và phát thải thấp không chỉ là lựa chọn phát triển, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách để bảo đảm an toàn và thịnh vượng lâu dài cho các đô thị Việt Nam.

Trần Huyền