[eMagazine] ESG trở thành đòn bẩy chiến lược nâng tầm doanh nghiệp Việt trong cuộc đua toàn cầu

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu về tăng trưởng không chỉ dừng lại ở tốc độ mà còn đặt nặng chất lượng và tính bền vững. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo gắn với chuyển đổi xanh đang trở thành trụ cột quan trọng. Ở trung tâm của xu hướng đó, ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) nổi lên không còn như một khuyến nghị tự nguyện, mà ngày càng được xem là “tấm hộ chiếu” để doanh nghiệp hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thu hút dòng vốn dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Diễn đàn ESG Việt Nam 2025 với chủ đề “Khoa học công nghệ và động lực cho phát triển bền vững”, diễn ra chiều 22/12/2025, đã gợi mở nhiều góc nhìn về con đường hiện thực hóa ESG trong bối cảnh mới. Điểm chung được các chuyên gia nhấn mạnh là: muốn ESG đi vào thực chất, không thể thiếu vai trò dẫn dắt của khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Từ diễn đàn, một thông điệp xuyên suốt được khẳng định: ESG đã trở thành yêu cầu tất yếu, gắn chặt với tương lai của doanh nghiệp Việt.

TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng ESG ngày nay không còn là “lựa chọn thêm” mà đã trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp tham gia sân chơi quốc tế. Theo ông, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, ESG chính là “tấm hộ chiếu” giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường, thu hút vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh một cách bền vững.

Từ góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà nhấn mạnh vai trò nền tảng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với vị thế cạnh tranh của mỗi quốc gia. Theo bà, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá nếu biết tận dụng đúng thời điểm và nguồn lực, trong đó phát triển bền vững không chỉ là mục tiêu mà còn là phương thức phát triển.

“Khoa học công nghệ không đơn thuần là công cụ gia tăng năng suất hay thúc đẩy tăng trưởng, mà sâu xa hơn là thước đo chất lượng của sự phát triển”, Thứ trưởng Nguyễn Thị Hà phân tích. Một nền kinh tế muốn bền vững không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, mở rộng quy mô hay lợi thế chi phí thấp, mà phải dựa trên tri thức, công nghệ hiện đại, quản trị tiên tiến và trách nhiệm xã hội.

Từ đó, ESG được nhìn nhận không chỉ là bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp, mà là một cách tiếp cận phát triển toàn diện, nơi tăng trưởng kinh tế đi cùng bảo vệ môi trường, đảm bảo tiến bộ xã hội và nâng cao chất lượng quản trị. Cách tiếp cận này đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi tư duy, từ “làm cho đủ” sang “làm cho bền”.

Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ, khoa học công nghệ chính là động lực then chốt giúp ESG đi từ tầm nhìn chiến lược đến hành động cụ thể. Nhờ công nghệ, các tác động môi trường có thể được đo lường chính xác, dữ liệu được quản trị minh bạch, hiệu quả quản trị doanh nghiệp được nâng cao và các mô hình sản xuất - kinh doanh bền vững được hình thành. Công nghệ và chuyển đổi số vì thế trở thành cầu nối quan trọng, giúp ESG không còn là khẩu hiệu mà trở thành giá trị có thể đo đếm, đánh giá và cải thiện liên tục.

Quan điểm này cũng được TS. Trần Văn Khải chia sẻ khi ông cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi sự bứt phá mạnh mẽ về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời phải gắn chặt với phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị được xem là nền tảng chính trị quan trọng, tạo đòn bẩy cho việc thúc đẩy ESG tại Việt Nam.

Nghị quyết 57 xác định rõ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời đặt yêu cầu làm chủ công nghệ cốt lõi và ưu tiên nguồn lực cho lĩnh vực này. Đây được coi là tiền đề thuận lợi để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững, vốn đòi hỏi sự hài hòa giữa kinh tế, môi trường và xã hội.

Theo TS. Khải, những mục tiêu cụ thể được Nghị quyết 57 đặt ra đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 như kinh tế số chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong GDP hay nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu, không chỉ tạo động lực mà còn củng cố niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào tận dụng tốt khoa học công nghệ và chuyển đổi số sẽ có cơ hội bứt phá trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở góc độ thực tiễn doanh nghiệp, TS. Trần Văn Khải nhấn mạnh rằng ESG đang trở thành điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư, nhất là trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu ngày càng ưu tiên yếu tố bền vững. Trên thế giới, phần lớn nhà đầu tư đã đưa ESG vào tiêu chí ra quyết định. Điều đó đồng nghĩa, nếu doanh nghiệp không nghiêm túc thực hành ESG, cơ hội tiếp cận vốn sẽ ngày càng thu hẹp.

Tại Việt Nam, dù ESG mang đến không ít áp lực tuân thủ từ các quy định trong nước và yêu cầu của đối tác quốc tế, nhưng về dài hạn, đây lại là “đòn bẩy” giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả và tiếp cận các nguồn vốn xanh. Vấn đề đặt ra là ESG phải được triển khai một cách thực chất, tránh tình trạng chạy theo phong trào với những báo cáo hào nhoáng nhưng thiếu hành động cụ thể, dẫn đến nguy cơ “tẩy xanh”.

Thị trường ngày càng khắt khe, khi khách hàng và nhà đầu tư không chỉ nhìn vào cam kết mà đòi hỏi bằng chứng rõ ràng. Do đó, để giữ vững niềm tin và nâng cao uy tín, doanh nghiệp buộc phải “làm thật”, coi ESG là một phần trong chiến lược dài hạn chứ không phải gánh nặng ngắn hạn. Khi được thực hành nghiêm túc, ESG không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh, giúp nâng tầm thương hiệu và đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của thị trường.

Theo TS. Khải, chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi song hành với chuyển đổi số. Nếu doanh nghiệp vẫn vận hành trên nền tảng quản trị và sản xuất lạc hậu, hiệu quả thấp thì không chỉ khó cạnh tranh mà còn gây áp lực lớn lên môi trường. Ngược lại, việc ứng dụng các công nghệ hiện đại như AI, Big Data hay IoT sẽ giúp doanh nghiệp vừa số hóa vừa xanh hóa, nâng cao năng suất và tính bền vững.

Công nghệ số đang làm thay đổi căn bản cách doanh nghiệp quản trị ESG. Các cảm biến IoT cho phép đo lường tức thời các chỉ số môi trường; AI giúp phân tích dữ liệu lớn để nhận diện rủi ro sớm và đề xuất giải pháp tối ưu. Khi dữ liệu ESG được số hóa và minh bạch, doanh nghiệp có thể dễ dàng chia sẻ báo cáo được kiểm chứng với nhà đầu tư và cơ quan quản lý, từ đó củng cố uy tín và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn xanh.

Trong bối cảnh Nhà nước đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 57, các chuyên gia cho rằng đây là thời điểm thuận lợi để cộng đồng doanh nghiệp tận dụng tối đa các nguồn lực, học hỏi kinh nghiệm từ những mô hình tiên phong và đẩy nhanh quá trình thực hành ESG. Quyết tâm chính trị mạnh mẽ đã được thể hiện, vấn đề còn lại là doanh nghiệp phải chủ động chuyển hóa động lực đó thành hành động cụ thể.

ESG, trong bức tranh tổng thể ấy, không chỉ là đích đến mà còn là cầu nối, giúp khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành kết quả hữu hình trong từng doanh nghiệp, từ quản trị minh bạch, sử dụng hiệu quả tài nguyên đến trách nhiệm với xã hội và môi trường. Đây cũng chính là con đường để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn.

Trần Huyền