[eMagazine] Minh bạch dấu chân carbon: “Chìa khóa” để hàng Việt giữ lợi thế xuất khẩu

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu ngày càng được siết chặt, việc đo lường và minh bạch hóa dấu chân carbon đang trở thành yêu cầu không thể trì hoãn đối với doanh nghiệp Việt Nam. Tại sự kiện với chủ đề “Phương pháp đo lường dấu chân carbon và triển khai nhãn carbon cho doanh nghiệp” diễn ra ngày 10/4/2026, các chuyên gia đã nhấn mạnh rằng chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Trung Thực - Viện trưởng Viện Công nghệ và Đổi mới sáng tạo doanh nghiệp (VCCI-ITB) cho rằng doanh nghiệp đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới, nơi các yếu tố môi trường đóng vai trò quyết định trong hoạt động thương mại. Các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh Châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản đã và đang thiết lập những cơ chế kiểm soát phát thải nghiêm ngặt, trong đó nổi bật là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).

“Nếu không hành động ngay hôm nay để minh bạch hóa dấu chân carbon, hàng hóa Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ mất đi lợi thế cạnh tranh, thậm chí bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Chuyển đổi xanh là một khoản đầu tư xứng đáng cho tương lai, giúp doanh nghiệp vươn tầm và phát triển bền vững,” ông Thực nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, từ năm 2026, các yêu cầu bắt buộc liên quan đến báo cáo phát thải đối với hàng hóa xuất khẩu sẽ ngày càng phổ biến. Điều này đặt ra áp lực lớn nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc mô hình sản xuất theo hướng bền vững hơn.

Chia sẻ thêm, ông Nguyễn Hùng Minh, Phó Trưởng Phòng thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết trong xu thế chuyển dịch sang nền kinh tế carbon thấp, các thị trường quốc tế đang gia tăng yêu cầu về minh bạch phát thải và truy xuất nguồn gốc carbon của sản phẩm.

"Đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam chuyển mình, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu hơn, rộng hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu", ông Minh nói.

Không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng quy định, việc triển khai nhãn carbon còn mang lại nhiều lợi ích lâu dài. Doanh nghiệp có thể gia tăng uy tín thương hiệu, tạo dựng niềm tin với khách hàng và đối tác, đồng thời tối ưu hóa chi phí sản xuất thông qua việc kiểm soát tốt hơn các nguồn phát thải. Bên cạnh đó, việc chủ động quản trị carbon còn giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tài chính trong quá trình tham gia thương mại quốc tế.

Theo ông Nguyễn Trung Thực, việc đo lường dấu chân carbon và áp dụng cơ chế dán nhãn không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là một bước đi chiến lược. Đây chính là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định giá trị thương hiệu và đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải quốc gia.

Song song với những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường, các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp cũng đang được triển khai nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh. Một trong những sáng kiến đáng chú ý là chương trình thí điểm dán nhãn carbon tự nguyện tại Việt Nam, thuộc khuôn khổ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), do Văn phòng Dịch vụ Dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS) phối hợp với Cục Biến đổi Khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện.

Thông qua các hoạt động đào tạo, tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật, chương trình giúp doanh nghiệp từng bước xây dựng hệ thống quản trị phát thải theo tiêu chuẩn quốc tế. Các phương pháp luận khoa học được áp dụng nhằm định lượng chính xác lượng phát thải CO2 trong toàn bộ quá trình sản xuất và kinh doanh.

Chia sẻ về chương trình, bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Chuyên gia tư vấn cho biết việc tham gia thí điểm sẽ giúp doanh nghiệp đo lường, xác minh và thể hiện dấu chân carbon (CFP) một cách minh bạch, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, chương trình còn hỗ trợ doanh nghiệp tập trung vào sản xuất carbon thấp và tiêu dùng bền vững, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14067 và Nghị định thư GHG. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để doanh nghiệp thích ứng với các cơ chế như CBAM và các yêu cầu công bố phát thải trong tương lai.

Được thiết kế với 6 nội dung cốt lõi, chương trình hướng tới việc chuẩn hóa phương pháp tính toán và dán nhãn carbon cho sản phẩm. Đồng thời, doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ xác định các nguồn phát thải chính và triển khai các giải pháp giảm thiểu khí nhà kính ở cấp độ sản phẩm.

Không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, việc triển khai nhãn carbon còn góp phần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về các sản phẩm thân thiện với môi trường. Điều này thúc đẩy xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm, tạo động lực cho thị trường phát triển theo hướng bền vững.

Đáng chú ý, chương trình cũng hướng tới xây dựng năng lực quốc gia trong giám sát, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính (MRV), đồng thời kết nối với các chính sách như mua sắm công xanh và mục tiêu khí hậu quốc gia.

Trong giai đoạn đầu, chương trình sẽ tập trung vào một số ngành có mức phát thải cao và định hướng xuất khẩu như hóa chất (phân bón), chế biến thực phẩm và giấy. Tuy nhiên, theo lộ trình, việc dán nhãn carbon sẽ không chỉ dừng ở mức tự nguyện mà có thể trở thành yêu cầu bắt buộc, mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác.

Có thể thấy, từ một công cụ hỗ trợ, nhãn carbon đang dần trở thành tiêu chuẩn quan trọng trong hoạt động sản xuất và thương mại. Với sự chuẩn bị từ sớm, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ có thể thích ứng với các quy định quốc tế mà còn tận dụng cơ hội để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trần Huyền